Ngày 23/6, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh phối hợp với Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, Hội đồng Lý luận Trung ương và Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam tổ chức hội thảo "Công nghệ lượng tử trong kỷ nguyên mới: Xu hướng quốc tế, cơ hội và yêu cầu đặt ra với Việt Nam". Các nhà khoa học và chuyên gia chính sách thống nhất rằng công nghệ lượng tử đã vượt ra khỏi phạm vi nghiên cứu thuần túy, tác động sâu rộng đến mô hình phát triển, năng lực cạnh tranh và vị thế quốc gia.
Công nghệ lượng tử không còn là chuyện phòng thí nghiệm
Phát biểu khai mạc, PGS.TS Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh nhận định công nghệ lượng tử có thể tác động tới chất lượng nguồn nhân lực, khả năng tự chủ và vị thế quốc gia. Ông nhấn mạnh cần nhận diện đúng bản chất, xu thế phát triển và tác động của công nghệ chiến lược này, đồng thời tránh hai thái cực: chậm trễ, thụ động hoặc nóng vội chạy theo phong trào.
Hội thảo tập trung vào bốn nhóm vấn đề lớn: xu hướng phát triển công nghệ lượng tử trên thế giới và tác động đến Việt Nam; nền tảng hiện có và điều kiện còn thiếu; cách tiếp cận phù hợp với thực tiễn; và các vấn đề về quản trị phát triển công nghệ lượng tử, đặc biệt là giải pháp đột phá về đầu tư, ứng dụng, an ninh, an toàn và tự chủ chiến lược.
Nguy cơ mất an toàn dữ liệu khi máy tính lượng tử ra đời
Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Trần Hồng Thái, cho rằng công nghệ lượng tử vẫn là lĩnh vực khó, nhiều nội dung đang trong giai đoạn nghiên cứu, thử nghiệm. "Không phải cứ nói đến lượng tử là ngày mai sẽ có ngay sản phẩm, có ngay thị trường hay ứng dụng đại trà", ông nói. Tuy nhiên, nếu vì khó mà đứng ngoài cuộc, Việt Nam có nguy cơ bị động khi các tiêu chuẩn, chuỗi cung ứng và thị trường đã được định hình.
Các chuyên gia đặc biệt lưu ý vấn đề an toàn dữ liệu. Khi máy tính lượng tử đủ mạnh xuất hiện, nhiều hệ mật mã hiện nay có thể bị phá vỡ. Dữ liệu thu thập từ hôm nay hoàn toàn có thể bị lưu trữ và chờ giải mã khi điều kiện kỹ thuật cho phép. Công nghệ lượng tử được kỳ vọng tạo ra năng lực mới trong mô phỏng, tính toán, cảm biến, vật liệu, phục vụ quốc phòng, an ninh, viễn thông, tài chính, y tế, năng lượng và công nghiệp công nghệ cao.
Cuộc đua toàn cầu với tổng đầu tư 50 tỷ USD
Theo ông Nguyễn Hoàng Dương, Phó ban Khoa học và Công nghệ, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, năm 2025 chứng kiến làn sóng đầu tư mạnh mẽ vào công nghệ lượng tử với tổng cam kết khoảng 50 tỷ USD trên toàn cầu. Số doanh nghiệp khởi nghiệp về lượng tử mỗi năm đã vượt 100, so với chỉ khoảng 20 trong giai đoạn 2019-2020.
Hoa Kỳ dẫn đầu với mô hình Nhà nước kiến tạo, doanh nghiệp dẫn dắt, đầu tư khoảng 700 triệu USD mỗi năm qua các tổ chức nghiên cứu của Bộ Quốc phòng. Trung Quốc chọn mô hình Nhà nước dẫn dắt toàn diện, đầu tư hơn 15 tỷ USD, xây dựng mạng truyền thông lượng tử dài hơn 2.000 km giữa Bắc Kinh và Thượng Hải, đồng thời phóng vệ tinh lượng tử đầu tiên. Liên bang Nga tập trung vào nghiên cứu cơ bản, đầu tư khoảng 800 triệu USD trong 5 năm. Liên minh châu Âu đẩy mạnh thương mại hóa, còn Nhật Bản và Hàn Quốc tận dụng lợi thế trong điện tử và bán dẫn.
Việt Nam thiếu kiến trúc điều phối quốc gia
Tiến sĩ Nguyễn Phúc Hưng, Viện trưởng Viện Công nghệ lượng tử, Đại học Quốc gia Hà Nội, cho biết Việt Nam hiện chưa có chính sách cấp quốc gia hay chương trình tổng thể phát triển công nghệ lượng tử. Chương trình đào tạo chưa được cập nhật theo hướng công nghệ lượng tử hiện đại, hạ tầng kỹ thuật hạn chế, doanh nghiệp gần như chưa tham gia tích cực. Sau Nghị quyết 57, một số đơn vị chuyên trách hình thành, nhưng Việt Nam vẫn thiếu kiến trúc điều phối cấp quốc gia, lộ trình phát triển và cơ chế phân công trách nhiệm rõ ràng, khiến nguồn lực dễ bị phân tán.
PGS.TS Đinh Văn Trung, Viện trưởng Viện Vật lý, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, nhấn mạnh phát triển công nghệ lượng tử là chiến lược quốc gia, không chỉ là vấn đề nghiên cứu khoa học. Việt Nam cần tập trung bảo vệ an ninh thông tin, chủ quyền số, hạ tầng thông tin trọng yếu, đồng thời từng bước tham gia chuỗi giá trị trong bảo mật hậu lượng tử, tính toán lượng tử, cảm biến lượng tử, vật liệu lượng tử và dịch vụ đám mây lượng tử.
Kết luận hội thảo, các chuyên gia cho rằng Việt Nam cần tiếp cận công nghệ lượng tử theo hướng hệ sinh thái, phát triển đồng thời tư duy, tri thức nền tảng, nhân lực, hạ tầng nghiên cứu và cơ chế quản trị. "Chúng ta phải chủ động nhưng không nóng vội; không chạy đua toàn diện với các cường quốc nhưng cũng không đứng ngoài quan sát. Phải đi sớm về nhận thức, đi chắc về nền tảng và đi đúng vào những khâu tạo ra năng lực thực chất, phù hợp với điều kiện của Việt Nam", Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam Trần Hồng Thái nhấn mạnh.
