Nhóm nghiên cứu đến từ Đại học California ở Berkeley (Mỹ) vừa công bố kết quả phân tích bộ gien người hiện đại, qua đó xác định được hai nhóm tổ tiên cổ xưa chưa từng được ghi nhận trong khoa học. Họ gọi những nhóm này là "tổ tiên ma" bởi không có bất kỳ bằng chứng hóa thạch hay dữ liệu gien nào cho thấy sự tồn tại trực tiếp của chúng, ngoại trừ dấu vết ADN còn sót lại trong cơ thể người ngày nay.
Bí ẩn những đoạn ADN ngoại lai
Theo nghiên cứu được công bố trên tạp chí khoa học, đội ngũ chuyên gia đã tìm thấy những đoạn ADN trong bộ gien người hiện đại nhưng không khớp với bất kỳ loài người cổ nào đã biết. Những đoạn ADN này được xem là di sản từ các nhóm người đã tuyệt chủng, từng sinh sống trên Trái Đất trong quá khứ xa xưa.
Người tinh khôn (Homo sapiens) hiện là loài người duy nhất còn tồn tại, nhưng trong lịch sử tiến hóa, họ từng chung sống và giao phối với nhiều nhóm người cổ đại khác. Các nghiên cứu trước đây đã xác nhận Homo sapiens từng lai giống với người Neanderthal và người Denisovan, để lại dấu ấn gien trong cơ thể nhiều người hiện nay.
Phát hiện mới này bổ sung thêm hai nhánh chưa từng được khoa học biết đến vào cây tiến hóa của loài người, làm phức tạp thêm câu chuyện về nguồn gốc và sự di cư của tổ tiên chúng ta.
Cuộc giao phối cổ xưa tại châu Phi
Một trong hai nhóm tổ tiên bí ẩn đã có hoạt động giao phối với tổ tiên của người hiện đại tại châu Phi cách đây hơn 50.000 năm. Thời điểm này diễn ra trước khi làn sóng di cư lớn cuối cùng của Homo sapiens rời châu Phi sang châu Âu và châu Á, theo các nhà nghiên cứu.
Những đoạn gien được thừa hưởng từ cuộc giao phối này hiện vẫn tồn tại trong bộ gien của toàn bộ cá thể người trên thế giới, chiếm khoảng 1%. Tỷ lệ này tương đương với mức gien Neanderthal mà nhiều người hiện nay đang mang, cho thấy sự đóng góp đáng kể của nhóm người cổ bí ẩn này.
Theo tính toán của các nhà khoa học, loài người bí ẩn này đã tách khỏi nhánh tiến hóa dẫn đến Homo sapiens khoảng 800.000 năm trước. Đáng chú ý, thời điểm này gần trùng với thời kỳ người Neanderthal và người Denisovan tách khỏi nhau, mở ra hướng nghiên cứu mới về mối quan hệ giữa các nhánh người cổ.
"Tổ tiên siêu cổ" 1,8 triệu năm
Nhóm tổ tiên thứ hai nhận được sự chú ý đặc biệt từ giới nghiên cứu, được đặt tên là "tổ tiên siêu cổ". Nhóm này đã tách khỏi các nhánh tiến hóa khác của loài người từ khoảng 1,8 triệu năm trước, sớm hơn nhiều so với sự xuất hiện của Homo sapiens.
Đến thời điểm cách đây hơn 200.000 năm, nhóm "tổ tiên siêu cổ" này được cho là đã lai giống với người Denisovan tại khu vực Á - Âu. Từ đó, những đoạn ADN cổ xưa của họ tiếp tục được truyền qua nhiều thế hệ và cuối cùng đi vào bộ gien của người hiện đại.
Việc phát hiện ra nhóm người có lịch sử tiến hóa lâu đời đến vậy đặt ra nhiều câu hỏi về cách thức các nhóm người cổ đại tương tác với nhau. Nó cũng cho thấy quá trình lai giống giữa các loài người có thể diễn ra phức tạp hơn nhiều so với hình dung trước đây.
Ý nghĩa với lịch sử tiến hóa
Nghiên cứu của Đại học California ở Berkeley không chỉ làm sáng tỏ thêm về những nhánh tiến hóa đã tuyệt chủng mà còn giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn về sự đa dạng di truyền của người hiện đại. Việc tồn tại các đoạn ADN từ những tổ tiên chưa từng được biết đến cho thấy lịch sử tiến hóa của loài người không hề đơn tuyến mà là một mạng lưới phức tạp của các cuộc gặp gỡ và lai ghép.
Trước đây, người ta biết rằng người hiện đại ngoài châu Phi mang khoảng 1-2% ADN Neanderthal, trong khi người châu Đại Dương còn có thêm ADN Denisovan. Phát hiện mới bổ sung thêm hai nguồn gien đóng góp vào sự hình thành bộ gien người, khiến bức tranh tiến hóa trở nên chi tiết và thú vị hơn.
Các nhà nghiên cứu hy vọng trong tương lai, với sự phát triển của công nghệ giải mã gien và các mẫu hóa thạch mới, họ có thể tìm thấy bằng chứng trực tiếp về những "tổ tiên ma" này, từ đó xác định chính xác hơn danh tính và vai trò của chúng trong hành trình tiến hóa của loài người.
