Các chuyên gia công nghệ cho rằng Việt Nam đang đứng trước ba lựa chọn chiến lược để tham gia cuộc đua công nghệ toàn cầu: bắt kịp, dẫn đầu hoặc hợp tác. Mỗi lựa chọn đều có những ưu điểm và thách thức riêng, đòi hỏi Việt Nam phải đưa ra quyết định sáng suốt dựa trên nguồn lực và mục tiêu phát triển.
Chiến lược bắt kịp công nghệ
Chiến lược đầu tiên là bắt kịp, tập trung vào việc học hỏi và áp dụng các công nghệ hiện có từ các nước phát triển. Theo ông Nguyễn Văn A, chuyên gia công nghệ tại Viện Nghiên cứu Phát triển, chiến lược này giúp Việt Nam nhanh chóng thu hẹp khoảng cách công nghệ nhưng có nguy cơ phụ thuộc vào nước ngoài. "Bắt kịp là cách an toàn nhưng không bền vững nếu không có sự đổi mới nội tại", ông nhấn mạnh.
Chiến lược dẫn đầu công nghệ
Lựa chọn thứ hai là dẫn đầu, đòi hỏi Việt Nam đầu tư mạnh vào nghiên cứu và phát triển (R&D) để tạo ra công nghệ mới. Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Trần Văn B cho biết: "Việt Nam cần tập trung vào các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, công nghệ sinh học và năng lượng tái tạo để có thể cạnh tranh ở vị trí dẫn đầu". Tuy nhiên, chiến lược này đòi hỏi nguồn lực tài chính và nhân lực chất lượng cao, vốn là thách thức lớn đối với Việt Nam.
Chiến lược hợp tác công nghệ
Lựa chọn thứ ba là hợp tác, trong đó Việt Nam tham gia vào các chuỗi giá trị toàn cầu thông qua liên doanh và hợp tác với các tập đoàn công nghệ quốc tế. Ông Lê Văn C, Giám đốc Trung tâm Đổi mới Sáng tạo Quốc gia, nhận định: "Hợp tác giúp Việt Nam tiếp cận công nghệ tiên tiến và thị trường quốc tế, đồng thời giảm rủi ro đầu tư". Tuy nhiên, chiến lược này có thể khiến Việt Nam mất đi quyền kiểm soát và lợi nhuận từ công nghệ.
Theo báo cáo của Ngân hàng Thế giới, Việt Nam đã tăng chi tiêu cho R&D lên 0,5% GDP vào năm 2023, nhưng vẫn còn xa so với mức trung bình 2% của các nước phát triển. Các chuyên gia khuyến nghị Việt Nam nên kết hợp cả ba chiến lược tùy theo từng lĩnh vực cụ thể để tối ưu hóa lợi ích.
Tác động đến nền kinh tế
Việc lựa chọn chiến lược công nghệ sẽ ảnh hưởng sâu sắc đến nền kinh tế Việt Nam. Nếu thành công, Việt Nam có thể tăng năng suất lao động, thu hút đầu tư nước ngoài và nâng cao vị thế trên bản đồ công nghệ thế giới. Ngược lại, nếu chọn sai, Việt Nam có thể tụt hậu và mất cơ hội phát triển. Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Nguyễn Văn D nhấn mạnh: "Quyết định chiến lược công nghệ không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn là vấn đề sống còn của nền kinh tế".
