AI và công nghệ cao tạo 'lá chắn số' chống xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Hồng
Xâm nhập mặn đang diễn biến ngày càng phức tạp và khó lường, đe dọa trực tiếp đến sinh kế của hàng triệu người dân tại các khu vực ven biển Đồng bằng sông Hồng và Đồng bằng sông Cửu Long. Đây là một thách thức môi trường cấp bách, đòi hỏi những giải pháp nhanh chóng và hiệu quả để giảm thiểu thiệt hại kinh tế và xã hội.
Dự án tích hợp đa công nghệ để dự báo sớm
Mới đây, Quỹ VinFuture, do tỷ phú Phạm Nhật Vượng và phu nhân đồng sáng lập, đã phối hợp với Trường Đại học Khoa học Tự nhiên thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội để triển khai một dự án đột phá. Dự án có tên "Tích hợp mô hình vật lý và mô hình dựa trên dữ liệu trong giám sát và dự báo xâm nhập mặn phục vụ phát triển nông nghiệp xanh tại một số khu vực ven biển Đồng bằng sông Hồng". Đây được xem là một sáng kiến trọng điểm nhằm nâng cao năng lực thích ứng với biến đổi khí hậu và thúc đẩy nông nghiệp xanh tại các vùng ven biển.
Dự án hướng tới xây dựng một hệ thống giám sát và dự báo tích hợp đa công nghệ, bao gồm:
- Các mô hình vật lý và trí tuệ nhân tạo như Machine Learning và Deep Learning.
- Dữ liệu viễn thám từ vệ tinh.
- Thiết bị bay không người lái (UAV).
- Mạng lưới cảm biến IoT để thu thập thông tin thời gian thực.
Nền tảng DataCube và khả năng cảnh báo sớm
Theo nhóm nghiên cứu, toàn bộ dữ liệu đa nguồn sẽ được đồng bộ trên nền tảng không gian – thời gian DataCube. Khi kết hợp với các mô hình vật lý, AI, viễn thám, IoT và hệ thống WebGIS, nền tảng này sẽ tạo ra bản đồ số giúp theo dõi và đưa ra các cảnh báo xâm nhập mặn ở mức gần thời gian thực nhất.
Đáng chú ý, nền tảng sẽ cung cấp khả năng cảnh báo sớm tình trạng xâm nhập mặn trước từ 1 đến 5 ngày. Đây được coi là khoảng "thời gian vàng" giúp nông dân chủ động điều chỉnh lịch thời vụ, lên phương án tích trữ và quản lý nguồn nước, từ đó giảm thiểu tối đa thiệt hại kinh tế do thiên tai gây ra.
Chuyên gia hàng đầu và kỳ vọng từ dự án
Chủ nhiệm dự án là PGS. TS Nguyễn Hữu Duy, Phó Trưởng Bộ môn Địa nhân văn và Quy hoạch tại Khoa Địa lý, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên. Ông đã công bố hơn 100 bài báo quốc tế với hơn 4.000 trích dẫn trong lĩnh vực phòng chống thiên tai và biến đổi sử dụng đất.
PGS. TS Nguyễn Hữu Duy chia sẻ: "Sự hỗ trợ từ Quỹ VinFuture giúp việc triển khai dự án ngoài thực địa thuận lợi hơn và có thể mở rộng phạm vi ứng dụng. Quan trọng hơn, sự kết nối và lan tỏa từ Quỹ sẽ góp phần đưa các kết quả nghiên cứu đến gần hơn với người dân, cơ quan quản lý và doanh nghiệp, từ đó nâng cao tác động xã hội và thúc đẩy nông nghiệp xanh một cách nhanh chóng và hiệu quả."
TS Lê Thái Hà, Giám đốc Điều hành Quỹ VinFuture, cũng bày tỏ: "VinFuture luôn trân trọng đồng hành cùng các nhà khoa học có những dự án ứng dụng cao, góp phần giải quyết các thách thức cấp thiết của cộng đồng. Chúng tôi kỳ vọng dự án sẽ không chỉ nâng cao năng lực giám sát, dự báo xâm nhập mặn mà còn hỗ trợ thiết thực cho người dân và cơ quan quản lý trong việc ra quyết định, qua đó thúc đẩy chuyển đổi sang mô hình nông nghiệp xanh, bền vững và thích ứng tốt hơn với biến đổi khí hậu."
Triển khai và tác động dự kiến
Dự kiến, dự án sẽ được triển khai trong 2 năm với sự phối hợp của các tổ chức trong và ngoài nước, bao gồm Trường Đại học Thủy Lợi, Viện Khoa học Tài nguyên nước, Đại học Công nghệ Nanyang (Singapore) và Đại học Edinburgh (Scotland). Nhóm nghiên cứu kỳ vọng dự án này sẽ trở thành "lá chắn số" giúp nông dân các tỉnh ven biển chủ động bảo vệ sinh kế trước nguy cơ xâm nhập mặn.
Trước đó, một nghiên cứu của Viện Khoa học Tài nguyên nước đã công bố rằng, các ngành lúa, thủy sản, cây ăn quả và hoa màu tại Đồng bằng sông Cửu Long phải chịu thiệt hại hơn 70.000 tỷ đồng mỗi năm do xâm nhập mặn. Điều này nhấn mạnh sự cần thiết của các giải pháp công nghệ như dự án mới để giảm thiểu rủi ro và bảo vệ nền nông nghiệp quốc gia.
