Sáng 22/7, tại Hà Nội, tổ chức “Trái tim người lính” phối hợp với Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam và dự án “Sáng kiến tìm kiếm người Việt Nam mất tích trong chiến tranh” (TTU-VWAI) đã giới thiệu “Hồ sơ Chứng tích chiến tranh 2026” (còn gọi là hồ sơ CDEC). Dự án TTU-VWAI là chương trình khoa học và nhân đạo do Đại học Công nghệ Texas chủ trì, phối hợp với các cơ quan Mỹ và Việt Nam.
Mục tiêu thúc đẩy hòa giải qua nỗ lực nhân đạo
Phát biểu tại sự kiện, GS.TS Steve Maxner, Giám đốc Trung tâm Việt Nam và Văn khố Sam Johnson, Chủ nhiệm nhóm nghiên cứu VWAI, nhấn mạnh mục tiêu cốt lõi là thúc đẩy sự thấu hiểu và hòa giải giữa hai quốc gia thông qua các nỗ lực nhân đạo. Trung tâm của ông đã hợp tác với Chính phủ Việt Nam, Ban Chỉ đạo 515 Quốc gia và các tổ chức đoàn thể, cung cấp thông tin hỗ trợ tìm kiếm, quy tập mộ liệt sĩ.
Theo GS.TS Steve Maxner, Đại học Texas có thể hỗ trợ nghiên cứu, kết nối tư liệu, nhưng lời chứng từ nhân chứng sống, gia đình và đồng đội liệt sĩ vẫn đóng vai trò quan trọng nhất. Ông chia sẻ: “Chúng tôi muốn giúp quá trình tìm kiếm hài cốt liệt sĩ của các gia đình Việt. Nếu việc đó chưa thể thực hiện ngay, chúng tôi hy vọng tư liệu như nhật ký, thư từ, kỷ vật có thể được trao trả về người thân và đồng đội. Thân nhân liệt sĩ cần được biết điều gì đã xảy ra với người họ yêu thương. Điều đó sẽ giúp họ nguôi ngoai nỗi niềm sau hàng chục năm chờ đợi.”
Ứng dụng công nghệ AI và ảnh vệ tinh
Trao đổi với Tri Thức - Znews, GS.TS Steve Maxner cho biết dự án sử dụng nguồn tư liệu lưu trữ từ Mỹ, cùng nguồn lực công nghệ, nghiên cứu và đào tạo. Riêng Trung tâm Việt Nam và Văn khố Sam Johnson đã lưu trữ 2,7 triệu trang tư liệu của hơn 260.000 bộ hồ sơ, ngoài ra còn hàng triệu trang hồ sơ thu thập trong chiến tranh đang lưu tại Mỹ. Các hồ sơ bao gồm thư, nhật ký, sổ, giấy tờ của bộ đội Việt Nam do quân đội Mỹ thu giữ, được lưu dưới dạng vi phim, ghi rõ ngày tháng thu giữ, tọa độ và vị trí địa lý.
Khối lượng thông tin lớn đặt ra thách thức về khớp nối dữ liệu để xác định danh tính người lính hoặc đơn vị công tác. Dự án sẽ ứng dụng công nghệ AI hỗ trợ phân tích dữ liệu, sử dụng ảnh chụp vệ tinh theo dõi thay đổi địa hình, cùng các công nghệ tìm kiếm và lấy mẫu DNA. GS.TS Steve Maxner nhận định đây là dự án kéo dài nhiều thập kỷ, do đó Đại học Texas mong muốn đào tạo chuyên gia nghiên cứu tại Việt Nam để các thế hệ sau tiếp tục hoàn thành.
Phát hiện danh tính hơn 1.500 quân nhân
Đồng chủ nhiệm dự án gồm GS.TS Ron Milam - Giám đốc Viện Hòa bình và Xung đột, Đại học Công nghệ Texas; GS.TS Steve Maxner; và TS sử học Alex Võ Đình Thái - nhà nghiên cứu thuộc Đại học Công nghệ Texas, trực tiếp điều phối hoạt động chuyên môn. Sau 6 tháng đầu năm 2026, TTU-VWAI đã xử lý và phân tích trên 200 hồ sơ CDEC tiêu biểu, phát hiện thông tin liên quan đến danh tính của hơn 1.500 quân nhân Việt Nam có tên trong tài liệu lưu trữ của Mỹ.
Ngày 16/4, dự án đã bàn giao cho Ban Chỉ đạo 515 Quốc gia bộ tài liệu nghiên cứu gồm hai tập, tổng dung lượng trên 600 trang. Tập thứ nhất là Báo cáo tổng hợp kết quả nghiên cứu các hồ sơ CDEC, tập thứ hai là Danh mục hồ sơ, phụ lục và dữ liệu liên quan, phục vụ công tác nghiên cứu, xác minh và tìm kiếm liệt sĩ. Đầu tháng 6/2026, dự án phối hợp tổ chức Hội thảo quốc tế về khai thác tài liệu lưu trữ phục vụ tìm kiếm người Việt Nam mất tích trong chiến tranh tại Hà Nội.
Ngày 13/6, Đoàn công tác của Đại học Công nghệ Texas đã làm việc với Phó thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà, Trưởng Ban Chỉ đạo Quốc gia 515, báo cáo kết quả nghiên cứu và trao đổi định hướng tăng cường hợp tác. Trung tâm cũng cung cấp hồ sơ tư liệu phục vụ tìm kiếm rãnh chôn tập thể liệt sĩ tại công viên Lê Thị Riêng, và đang hoàn thiện báo cáo bàn giao tư liệu cho các hố chôn tập thể tại sân bay Tân Sơn Nhất cùng nhiều địa điểm khác.
Kết nối gia đình liệt sĩ và cựu chiến binh
Theo ông Đặng Vương Hưng - người sáng lập tổ chức “Trái tim người lính”, dự án TTU-VWAI đã kết nối thành công nhiều thân nhân gia đình liệt sĩ và cựu chiến binh với thông tin lưu trữ có giá trị. Tiêu biểu là xác minh và kết nối thông tin liên quan đến các gia đình liệt sĩ Trần Minh Tuyến (Hưng Yên); Huỳnh Văn Hai (Trà Vinh); Nguyễn Bá Đang, Nguyễn Xuân Mạnh (Hải Phòng); Nguyễn Xuân Tài và Nguyễn Đăng Nghĩa (Phú Thọ); Võ Thành Dũng (Vĩnh Long)... Dự án cũng tìm được nhiều cựu chiến binh còn sống sót, cùng nhiều trường hợp khác đang được xác minh.
Nhờ uy tín của dự án, nhiều thân nhân liệt sĩ đã gửi hồ sơ đề nghị trợ giúp tìm kiếm người thân. Đồng thời, nhiều cựu chiến binh từng chiến đấu tại Lộc Ninh, Bình Dương, Tây Ninh, TP.HCM… đã chủ động cung cấp ký ức, tài liệu và nhân chứng, góp phần làm sáng tỏ nội dung hồ sơ CDEC và hỗ trợ tìm kiếm hài cốt liệt sĩ trên thực địa.
