Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn ra mắt
Ngày 26/6, Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn được ra mắt tại Hà Nội. Sự kiện này không chỉ có ý nghĩa với riêng ngành bán dẫn mà còn đánh dấu bước cụ thể hóa Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị. Trung tâm giúp gỡ "nút thắt" kéo dài nhiều năm: ý tưởng và bản thiết kế vi mạch trong nước thường phải phụ thuộc vào hạ tầng sản xuất thử nước ngoài, tốn kém và kéo dài.
Việc thành lập trung tâm cấp quốc gia cho thấy Nghị quyết 57 không dừng ở khẩu hiệu. Sau 18 tháng, tinh thần "đột phá" đã được cụ thể hóa bằng những quyết sách có địa chỉ, công cụ thực thi và đối tượng thụ hưởng rõ ràng.
Thể chế hoàn thiện, chấp nhận rủi ro có kiểm soát
Bộ trưởng Bộ Khoa học - Công nghệ Vũ Hải Quân nhận định, sau 18 tháng triển khai Nghị quyết 57, công tác hoàn thiện thể chế về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cơ bản đã hoàn thành. Nhiệm vụ trọng tâm từ nay đến cuối năm 2026 là tổ chức triển khai hiệu quả các hoạt động.
Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo 2025 lần đầu tiên thể chế hóa đổi mới sáng tạo thành trụ cột quốc gia, hình thành các điều kiện khung của hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia, áp dụng bộ chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương toàn quốc và ghi nhận tiến bộ của hệ sinh thái khởi nghiệp. Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) mở ra không gian cho công nghệ và mô hình kinh doanh mới trong phạm vi, thời gian và điều kiện giám sát nhất định.
TS Nguyễn Phan Kiên - Phó Viện trưởng Viện Khoa học và Công nghệ Sức khỏe, Đại học Bách khoa Hà Nội đánh giá: "Sẽ có sự bùng nổ của những sản phẩm đổi mới sáng tạo, có tính ứng dụng cao trong thời gian tới, với sự thay đổi tư duy mạnh mẽ trong chính sách quản lý khoa học công nghệ." Ông nhấn mạnh tốc độ ra đời và triển khai các chính sách mới là một trong những thay đổi lớn nhất. Luật cũng nhấn mạnh quản lý theo hậu kiểm, tập trung đánh giá kết quả, không can thiệp vào phương pháp và quy trình. "Trong nghiên cứu, không có chuyện thất bại hay không thất bại, quan trọng là giá trị tri thức rút ra được," TS Kiên khẳng định.
Thương mại hóa kết quả nghiên cứu
Nghị quyết 57 và các văn bản cụ thể hóa đã tái định hình mối quan hệ giữa Nhà nước, nhà khoa học và doanh nghiệp. Nghị quyết 193/2025/QH15 cho phép tổ chức khoa học công nghệ công lập, cơ sở giáo dục đại học công lập thành lập doanh nghiệp, góp vốn để thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Viên chức được tham gia góp vốn, quản lý, điều hành doanh nghiệp khi được người đứng đầu đồng ý.
Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo 2025 quy định tổ chức chủ trì nhiệm vụ được Nhà nước tự động giao quyền quản lý, sử dụng, sở hữu phần kết quả tương ứng với kinh phí ngân sách, không phải thực hiện thủ tục giao quyền và không phải bồi hoàn chi phí, trừ trường hợp đặc biệt. Sàn giao dịch khoa học và công nghệ quốc gia đi vào vận hành, tạo hạ tầng kết nối cung - cầu công nghệ.
Cơ chế đột phá thu hút nhân tài
Nghị quyết 57 xác định nhân lực là nội dung trọng tâm, cùng với thể chế, hạ tầng, dữ liệu và công nghệ chiến lược. Nghị định 249/2025/NĐ-CP mở rộng đối tượng thu hút chuyên gia, bao gồm người Việt Nam định cư ở nước ngoài và người nước ngoài. Chuyên gia được quyền quyết định vấn đề kỹ thuật, lựa chọn nhân lực, tổ chức tham gia, chủ động sử dụng kinh phí, kể cả mua trực tiếp công nghệ, thiết bị nước ngoài với giá thỏa thuận.
Chính phủ cũng ban hành Nghị định 231/2025/NĐ-CP về Tổng công trình sư, Kiến trúc sư trưởng trong khoa học công nghệ. Nghị định 179/2026/NĐ-CP quy định học bổng cho người học các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược, bao gồm vi mạch bán dẫn. Riêng lĩnh vực điện hạt nhân, Nghị định 176/2026/NĐ-CP quy định chính sách ưu đãi cho giảng viên, sinh viên, nghiên cứu sinh và cán bộ quản lý.
Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo 2025 thiết lập cơ chế đãi ngộ vượt trội, cho phép thỏa thuận tiền lương không giới hạn trần, thưởng cao, hỗ trợ toàn diện về nghiên cứu, đời sống và gia đình. PGS.TS Nguyễn Viết Hương, chuyên gia hàng đầu về màng mỏng nano, cho biết: "Gần đây đã có những chính sách mới theo hướng tăng cường hỗ trợ cho hoạt động nghiên cứu... có chương trình hỗ trợ nghiên cứu sinh với mức đầu tư đáng kể, thậm chí lên tới khoảng 1 tỷ đồng mỗi năm." Ông nhận định đây là sự thay đổi mạnh mẽ so với 10 năm trước, tạo xu hướng "ngược dòng" khi nhiều nhà khoa học Việt ở nước ngoài trở về.
Doanh nghiệp là trung tâm đổi mới sáng tạo
Nghị quyết 57 xác định người dân và doanh nghiệp là trung tâm, chủ thể, nguồn lực và động lực chính. Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo 2025 khuyến khích, hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ; chi phí tài trợ cho R&D được tính vào chi phí được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế. Luật cũng mở cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư phát triển công nghệ chiến lược, bao gồm hạ tầng, phòng thí nghiệm dùng chung, viện nghiên cứu và giao nhiệm vụ, đặt hàng.
Chiều 23/6, Thủ tướng Lê Minh Hưng chủ trì phiên họp Ban Chỉ đạo về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và Đề án 06, đề nghị đưa doanh nghiệp thành trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, tham gia từ khâu xác định bài toán đến phát triển thị trường; viện nghiên cứu, trường đại học cung cấp tri thức, công nghệ và nhân lực; nhà nước kiến tạo thể chế, xây dựng tiêu chuẩn, cơ chế đặt hàng và hỗ trợ thị trường ban đầu.
Định hình công nghệ chiến lược
Đầu tháng 5, Thủ tướng ban hành Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg về Danh mục công nghệ chiến lược và Danh mục sản phẩm công nghệ chiến lược, gồm 10 nhóm trọng điểm: công nghệ số (AI, dữ liệu lớn, bản sao số, điện toán đám mây, IoT, blockchain), mạng di động thế hệ sau, robot và tự động hóa, công nghệ sinh học và y sinh, năng lượng và vật liệu tiên tiến, chip bán dẫn, an ninh mạng và lượng tử, biển và lòng đất, hàng không và vũ trụ, đường sắt tốc độ cao và đô thị.
Danh mục sản phẩm chia thành hai nhóm: sản phẩm có thị trường, tác động trực tiếp đến kinh tế và sản phẩm tạo động lực tăng trưởng mới, nền tảng cho tương lai, bảo đảm tự chủ an ninh, quốc phòng. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu phát triển công nghệ lượng tử gắn với an ninh quốc gia, AI, bán dẫn và chủ quyền số, xác định đây là vấn đề chiến lược quốc gia.
TS Nguyễn Quốc Hưng, Viện trưởng Viện Công nghệ Lượng tử (Đại học Quốc gia Hà Nội), Phó Chủ tịch Mạng lưới VNQuantum, cho biết: "Sau khi Nghị quyết 57 được ban hành, lĩnh vực công nghệ lượng tử đã có những chuyển biến rõ rệt. Chỉ riêng trong năm 2025, đã có hàng chục hội thảo khoa học có sự tham gia của các chuyên gia. Nhiều cơ quan, trường đại học và doanh nghiệp bắt đầu thành lập các đơn vị chuyên trách." Ông nhấn mạnh đây là cơ sở để hình thành các chương trình nghiên cứu có trọng tâm, tập trung nguồn lực vào các hướng công nghệ có tiềm năng ứng dụng và tham gia chuỗi toàn cầu.
