Ở Trung Quốc, cơn sốt trí tuệ nhân tạo đã tạo ra một thị trường hoàn toàn mới: nơi con người có thể cho thuê chính khuôn mặt của mình với giá chỉ từ 400.000 đồng (99 Nhân dân tệ). Ngày càng nhiều nền tảng trực tuyến sẵn sàng trả cho người dùng từ 15 đến 700 USD để được cấp bản quyền sử dụng hình ảnh của họ cho các nội dung do AI tạo ra.
Thị trường cho thuê khuôn mặt bùng nổ
Các nền tảng như New Claw và ActID xây dựng kho danh mục hình ảnh do người dùng tự tải lên hoặc được chụp tại các studio chỉ định. Nhà sản xuất có thể duyệt tìm khuôn mặt theo giới tính, độ tuổi hoặc phong cách như "cô gái nhà bên", "gắn góc, phát phong trần" hay "siêu mẫu". Họ cũng lọc ứng viên dựa trên thể loại phim từ giật gân, hài hước đến tâm lý tình cảm.
Người dùng có quyền chọn loại sản phẩm hoặc bối cảnh mà khuôn mặt của mình sẽ xuất hiện — từ quảng cáo truyền hình, trò chơi điện tử đến phim ngắn — và tự định giá dựa trên độ ưa nhìn, phạm vi sử dụng và số lượng tác phẩm. "Dù các diễn viên và người mẫu có chọn cho thuê khuôn mặt trên nền tảng của chúng tôi hay không, AI cũng đã và đang làm đảo lộn ngành công nghiệp này rồi," Long Lyu, Trưởng bộ phận vận hành tại New Claw, chia sẻ với Rest of World. "Bán bản quyền hình ảnh cho phép họ kiếm thêm thu nhập, trong khi vẫn tiếp tục theo đuổi sự nghiệp thực tế ngoài đời."
Phim siêu ngắn AI thống trị thị trường
Trong tổng số 128.000 tập phim siêu ngắn (microdrama) phát hành tại Trung Quốc trong quý đầu năm 2026, có tới hơn 95% tác phẩm sử dụng AI trong quá trình sản xuất. Đây là ngành công nghiệp trị giá hàng tỷ USD. Mới đây, nền tảng phim AI Hongguo của ByteDance bị hai nhà sáng tạo nội dung cáo buộc đánh cắp và biến đổi khuôn mặt bằng AI mà không được đồng ý. Bộ phim đã thu hút hơn 40 triệu lượt xem trước khi bị gỡ bỏ. ByteDance cũng cho biết đã xóa hơn 85.000 video liên quan đến việc tự ý tái tạo khuôn mặt và giọng nói bằng AI kể từ đầu năm 2026.
Camille Yan, Giám đốc Marketing của ActID (trụ sở Thâm Quyến), cho biết nền tảng này đã đăng ký khoảng 800 người dùng kể từ tháng 3, trong đó khoảng 300 người đồng ý cấp bản quyền hình ảnh cho sản phẩm AI. Họ bao gồm diễn viên quần chúng, người có ảnh hưởng trên mạng xã hội và cả người dân bình thường không có kinh nghiệm diễn xuất. ActID cho biết đã có hai dự án phim AI thuê khoảng 10 khuôn mặt, với giá 99-500 Nhân dân tệ (400.000 - 2 triệu đồng) mỗi tập, ActID thu 10% hoa hồng. "Các nhà sản xuất rất cần những khuôn mặt cuốn hút cho vai chính, nhưng họ cũng cần cả những khuôn mặt có nét đặc trưng riêng, chẳng hạn như người lớn tuổi," Yan nói. "Phim do AI tạo ra dù sao cũng không đòi hỏi khả năng diễn xuất; các khuôn mặt chỉ đóng vai trò là nguyên liệu đầu vào."
Long Lyu nhận định việc mua bản quyền khuôn mặt rẻ hơn nhiều so với thuê diễn viên trực tiếp. Để tránh phá giá, New Claw áp mức giá tối thiểu 500 Nhân dân tệ cho mỗi hình ảnh.
Rủi ro pháp lý và mất kiểm soát
Trái ngược với xu hướng cho thuê, Xu Fang (21 tuổi), người mẫu tại Thượng Hải đang kiện một thương hiệu thời trang vì tự ý gắn khuôn mặt anh lên sản phẩm, cho biết sẽ không bao giờ bán bản quyền khuôn mặt. "Nếu tôi bán bản quyền khuôn mặt, tôi hoàn toàn không thể biết AI rồi sẽ biến đổi nó ra sao, hoặc liệu nó có bêu xấu hay làm hạ thấp danh dự của tôi hay không," Xu Fang chia sẻ với Rest of World.
Theo tờ National Business Daily, Tòa án Internet thành phố Quảng Châu đã thụ lý khoảng 700 vụ án liên quan đến hành vi đánh cắp khuôn mặt bằng AI trong 3 năm qua. Tòa tuyên bố việc sử dụng hình ảnh để hoán đổi khuôn mặt bằng AI mà không có sự đồng ý là bất hợp pháp, kể cả khi hình ảnh đã qua chỉnh sửa.
Luật sư Yile Deng tại Bắc Kinh dự đoán xu hướng này khó loại bỏ rủi ro. Một khi dữ liệu khuôn mặt đi vào thị trường AI, cá nhân về cơ bản mất quyền kiểm soát lâu dài đối với cách danh tính sinh trắc học bị khai thác. Các nền tảng không thể ngăn chặn hoán đổi khuôn mặt trái phép, thu thập dữ liệu bất hợp pháp hay việc hình ảnh tải lên bị dùng để huấn luyện mô hình AI. "Nhiều đại lý vẫn trả vài chục USD để thu thập dữ liệu khuôn mặt. Hợp đồng thường mơ hồ đến mức người cho thuê không thể biết ai sẽ là người cuối cùng sử dụng hình ảnh và sử dụng vào mục đích gì," bà Deng nhận định.
