Dữ Liệu Trở Thành Động Lực Then Chốt Cho Phát Triển Bền Vững
Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã xác định dữ liệu là tư liệu sản xuất chủ yếu, đóng vai trò động lực then chốt cho sự phát triển nhanh và bền vững. Cùng với đó, việc Quốc hội ban hành Luật Dữ liệu cùng các luật liên quan như Luật Công nghiệp công nghệ số, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân, Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo và các nghị định hướng dẫn của Chính phủ đã góp phần hình thành một khung pháp lý đồng bộ cho công tác quản trị, khai thác và bảo vệ dữ liệu.
Hành Lang Pháp Lý Mở Đường Cho Thị Trường Dữ Liệu
Hành lang pháp lý này không chỉ mở đường cho sự phát triển của thị trường dữ liệu và cơ chế chia sẻ giữa Nhà nước, doanh nghiệp và xã hội, mà còn bảo đảm an ninh, an toàn thông tin và quyền lợi chính đáng của người dân, doanh nghiệp. Thực tế cho thấy, năm 2025, Việt Nam đã đẩy mạnh xây dựng cơ sở dữ liệu tổng hợp quốc gia, trong đó cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư do Bộ Công an quản lý giữ vai trò hạt nhân.
Đây không chỉ là công cụ quản lý hành chính hiệu quả mà còn là nền tảng quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong kỷ nguyên số. Các lĩnh vực then chốt như thương mại điện tử, tài chính số, y tế số, giáo dục số đều dựa trên hệ thống định danh điện tử để xác thực người dùng, phòng ngừa gian lận và củng cố niềm tin thị trường.
Khai Thác Dữ Liệu Bằng AI Và Big Data Tạo Giá Trị Vượt Trội
Khi được khai thác bằng các công nghệ tiên tiến như AI và Big Data, dữ liệu tạo ra giá trị gia tăng vượt trội, trở thành “nguồn tài nguyên” quý giá cho đổi mới sáng tạo, sản sinh ra nhiều sản phẩm, dịch vụ mới và đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng kinh tế. Việc triển khai Quyết định số 06/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án phát triển ứng dụng dữ liệu về dân cư, định danh và xác thực điện tử phục vụ chuyển đổi số quốc gia giai đoạn 2022-2025, tầm nhìn đến năm 2030 đã cho thấy bước chuyển biến rõ nét.
Theo Bộ Công an, cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư đã thu thập được 107 triệu dữ liệu công dân, kết nối với 15 bộ, ngành và 34 địa phương, xử lý hơn 2,1 tỷ lượt xác thực. Ứng dụng VNeID đạt khoảng 67 triệu tài khoản, tích hợp 50 tiện ích khác nhau. Cổng Dịch vụ công quốc gia cung cấp khoảng 4.700 thủ tục, tiếp nhận 11,5 triệu hồ sơ trực tuyến trong năm 2025, tiết kiệm hơn 4.000 tỷ đồng chi phí xã hội.
Riêng VNeID đã hỗ trợ chi trả khoảng 33.000 tỷ đồng an sinh cho 675.000 người dân. Những kết quả này khẳng định rằng khi dữ liệu chính xác, được chuẩn hóa và cập nhật thường xuyên, nó trở thành nền tảng vững chắc để quản trị và hình thành một xã hội số minh bạch, hiệu quả và kết nối.
Địa Phương Điển Hình: Đà Nẵng Với Chiến Lược Khơi Thông Dữ Liệu Công
Từ thực tiễn địa phương, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân Đà Nẵng Hồ Quang Bửu cho biết, thành phố đã lấy việc khơi thông dữ liệu công làm nhiệm vụ trung tâm. Nhờ đó, nhiều thông tin về quy hoạch, đất đai, môi trường được công khai, minh bạch, hỗ trợ tra cứu, giám sát và phát triển các ứng dụng thiết thực như phòng chống thiên tai, bản đồ dịch tễ, dữ liệu y tế.
Từ nền tảng này, giai đoạn 2026-2030, Đà Nẵng định hướng phát triển Cổng dữ liệu mở không chỉ như một giải pháp công nghệ mà còn là phương thức quản trị mới, đồng thời là động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.
Thách Thức Lớn: Việt Nam Vẫn Ở Giai Đoạn Đầu Xây Dựng Nền Kinh Tế Dữ Liệu
Có thể khẳng định, dữ liệu là động lực tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh trong kỷ nguyên số. Tuy nhiên, Việt Nam hiện mới chỉ ở giai đoạn đầu xây dựng nền tảng kinh tế dữ liệu, chủ yếu dựa vào cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Việc thiếu hạ tầng số đồng bộ, cơ chế quản trị thống nhất và đầu tư chiến lược đang là những hạn chế, vướng mắc lớn, khiến cho dữ liệu chưa thật sự trở thành nguồn lực thúc đẩy tăng trưởng.
Thiếu tướng Nguyễn Ngọc Cương, Giám đốc Trung tâm Dữ liệu quốc gia chỉ rõ, trong 12 cơ sở dữ liệu trọng điểm theo Quyết định số 02/QĐ-TTg còn tám cơ sở chưa có nền tảng dùng chung hoặc mức độ hoàn thiện thấp, điều này phản ánh nghịch lý “có dữ liệu nhưng thiếu dữ liệu sống”. Bên cạnh đó là tình trạng “có nền tảng nhưng thiếu hệ sinh thái”.
Ứng dụng VNeID đã đạt khoảng 67 triệu tài khoản, nhưng chưa trở thành siêu nền tảng với trải nghiệm liền mạch; cơ chế khai thác dữ liệu từ Trung tâm Dữ liệu quốc gia để thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nhất là hợp tác công-tư còn nhiều hạn chế. Các chương trình vườn ươm và phát triển công nghiệp dữ liệu vẫn ở giai đoạn sơ khai.
Đề Xuất Giải Pháp: Xây Dựng Nghị Quyết Và Hệ Sinh Thái Dữ Liệu Mở
Quan trọng hơn, Việt Nam chưa định hình rõ mô hình kinh tế dữ liệu quốc gia, vẫn đang tìm kiếm con đường phù hợp. Trước thực tiễn nêu trên, Thiếu tướng Nguyễn Ngọc Cương cho rằng cần sớm tháo gỡ các điểm nghẽn hiện nay, trước hết cần xây dựng Nghị quyết của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế dữ liệu.
Đồng thời, cần xây dựng hệ sinh thái dữ liệu mở phục vụ doanh nghiệp và đổi mới sáng tạo, nâng cấp VNeID thành siêu nền tảng số quốc gia - trung tâm kết nối liền mạch giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân, thay vì chỉ dừng ở ứng dụng định danh. Cùng với đó, cần triển khai chiến lược phát triển công dân số với cơ chế khuyến khích đủ mạnh nhằm giải quyết bài toán nguồn nhân lực cho xã hội số.
Hoàn thiện và thực thi hiệu quả khung kiến trúc dữ liệu quốc gia, làm cơ sở để các bộ, ngành và địa phương xây dựng kiến trúc dữ liệu đồng bộ, thống nhất. Cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý quốc gia về dữ liệu mở, ông Hồ Quang Bửu đề xuất Chính phủ, Bộ Khoa học và Công nghệ và Bộ Công an sớm ban hành Chiến lược quốc gia về dữ liệu mở cùng các hướng dẫn kỹ thuật chi tiết.
Hướng Đến Tương Lai: Mô Hình Vườn Ươm Và Công Nghiệp Dữ Liệu Tỷ USD
Bên cạnh đó, cần thúc đẩy ứng dụng công nghệ mới trong quản trị dữ liệu. Bộ Khoa học và Công nghệ nên ban hành tiêu chuẩn kỹ thuật về cổng dữ liệu mở, định dạng, mức độ chi tiết và tần suất cập nhật, bảo đảm nguyên tắc “đúng, đủ, sạch, sống” và dùng chung thống nhất. Để xây dựng hiệu quả hệ sinh thái dữ liệu mở phục vụ doanh nghiệp và đổi mới sáng tạo, hiện nay Bộ Công an đang tham mưu xây dựng Nghị định quy định về cơ chế đột phá phát triển cho hoạt động sáng tạo khai thác dữ liệu.
Định hướng phát triển trung tâm là vườn ươm cung cấp hỗ trợ toàn diện cho các doanh nghiệp từ cơ sở vật chất, kết nối vốn đầu tư, tư vấn chuyên môn để tạo điều kiện khởi nghiệp và thương mại hóa sản phẩm. Mô hình này đã thành công ở Singapore, Estonia và đang kỳ vọng sẽ giúp Việt Nam hình thành các công nghiệp dữ liệu trị giá hàng tỷ USD để đóng góp trực tiếp vào kinh tế số, chiếm 30% GDP vào năm 2030.
