Các chuyên gia an ninh mạng cảnh báo, nguy cơ lớn nhất từ điện toán lượng tử không phải là phá vỡ mã hóa ngay lập tức, mà là chiến lược “thu thập trước, giải mã sau” (Harvest Now, Decrypt Later). Theo đó, tin tặc và tổ chức gián điệp mạng có thể đánh cắp dữ liệu đã mã hóa ngày hôm nay, lưu trữ trong nhiều năm, chờ máy tính lượng tử đủ mạnh để giải mã. Điều này đặt ra thách thức chưa từng có cho các tổ chức, doanh nghiệp và quốc gia, đặc biệt là Việt Nam.
Chiến lược đánh cắp dữ liệu dài hạn
Khác với các cuộc tấn công mạng truyền thống gây thiệt hại ngay lập tức, chiến lược mới cho phép kẻ tấn công âm thầm thu thập dữ liệu mã hóa và lưu trữ trong thời gian dài. Khi máy tính lượng tử đủ mạnh xuất hiện, toàn bộ kho dữ liệu này có thể bị giải mã trong thời gian ngắn. Những dữ liệu có vòng đời dài như bí quyết công nghệ, thiết kế sản phẩm, công thức sản xuất, dữ liệu R&D, hồ sơ khách hàng, hợp đồng thương mại và thông tin tài chính trở thành mục tiêu giá trị nhất. Nhiều doanh nghiệp lưu trữ dữ liệu quan trọng trong hàng chục năm, khiến rủi ro càng lớn.
Nguy cơ không chỉ dừng lại ở từng doanh nghiệp riêng lẻ. Trong nền kinh tế số, các doanh nghiệp kết nối chặt chẽ với đối tác, nhà cung cấp, ngân hàng và cơ quan quản lý qua nền tảng số. Chỉ một mắt xích trong chuỗi cung ứng bị xâm nhập, dữ liệu của nhiều tổ chức có thể bị thu thập và lưu giữ để tấn công tương lai. Rủi ro từ điện toán lượng tử mang tính dây chuyền, không giới hạn trong phạm vi một doanh nghiệp.
Việt Nam không thể đứng ngoài cuộc đua lượng tử
Theo Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam Trần Hồng Thái, công nghệ lượng tử là lĩnh vực phức tạp, nhiều hướng nghiên cứu còn trong giai đoạn thử nghiệm. Dù vậy, ông nhấn mạnh: “Chính vì khó nên Việt Nam càng không thể đứng ngoài cuộc. Việc tham gia sớm giúp từng bước làm chủ công nghệ cốt lõi, thay vì chỉ là bên tiếp nhận khi cuộc chơi đã định hình”.
Công nghệ lượng tử được xem là nền tảng chiến lược có thể thay đổi cục diện khoa học, kinh tế toàn cầu trong nhiều thập kỷ. Tuy nhiên, thách thức an ninh mạng đi kèm là rất lớn. Ông Trần Hồng Thái cảnh báo: “Nếu máy tính lượng tử đủ mạnh xuất hiện, nhiều hệ mật mã hiện nay không còn an toàn. Dữ liệu có thể bị thu thập ngay hôm nay, lưu trữ chờ giải mã”.
Thách thức từ tội phạm mạng và AI
Đại tá Nguyễn Hồng Quân, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), Bộ Công an, cho biết chuyển đổi số đưa công nghệ số thành nền tảng vận hành xã hội, kéo theo các cuộc tấn công mạng tinh vi, xuyên biên giới. Các nhóm tội phạm đã tận dụng AI để lừa đảo, giả mạo, phát tán mã độc. Sự phát triển của điện toán lượng tử đặt ra thách thức mới: nhiều phương thức mã hóa hiện nay có nguy cơ không đủ bảo vệ dữ liệu trước năng lực xử lý của máy tính lượng tử. Ông nhấn mạnh yêu cầu không chỉ ứng phó trước mắt mà còn chủ động chuẩn bị cho giai đoạn hậu lượng tử.
Cần giải pháp bảo mật hậu lượng tử
Thiếu tướng Nguyễn Tùng Hưng, Phó Tư lệnh Bộ Tư lệnh Tác chiến không gian mạng (Bộ Quốc phòng), cho rằng thế giới bước vào kỷ nguyên AI và lượng tử. Việt Nam phải đối diện chiến lược “thu thập trước, giải mã sau” của các quốc gia sở hữu công nghệ lượng tử. Ông kêu gọi các cơ quan quản lý, lực lượng an ninh mạng và cộng đồng doanh nghiệp sớm chuẩn bị giải pháp bảo mật mới, đầu tư nghiên cứu mật mã hậu lượng tử và xây dựng năng lực phòng thủ đủ mạnh để bảo vệ không gian mạng quốc gia trong những năm tới.
Điện toán lượng tử hứa hẹn bước ngoặt về năng lực tính toán, nhưng đặt ra thách thức chưa từng có. Việt Nam cần hành động từ sớm để không rơi vào thế bị động trước nguy cơ bảo mật tương lai.
