Ngày 28.7, các nhà thiên văn học thuộc Đài quan sát Nam Âu (ESO) đã công bố hình ảnh đầu tiên từ trước đến nay về ngôi sao đồng hành của Betelgeuse – một trong những ngôi sao sáng nhất và nổi tiếng nhất trên bầu trời đêm Trái Đất, thường được gọi là “sao Giáng sinh” vì xuất hiện rực rỡ vào dịp lễ này.
Bí ẩn hàng nghìn năm được giải mã
Sao Betelgeuse là một siêu khổng lồ đỏ nằm ở vai phải của chòm sao Lạp Hộ (Orion). Từ thời Ai Cập cổ đại và thổ dân Úc, con người đã ghi nhận sự thay đổi độ sáng bất thường của ngôi sao này theo những chu kỳ đều đặn. Tuy nhiên, nguyên nhân đằng sau hiện tượng đó vẫn là một bí ẩn suốt nhiều thế kỷ.
Năm 2024, các nhà khoa học đưa ra giả thuyết rằng sự biến thiên độ sáng có thể do một ngôi sao đồng hành nhỏ hơn gây ra. Đến nay, bằng chứng thuyết phục nhất đã được công bố trên tạp chí Astronomy & Astrophysics ngày 28.7, dựa trên các quan sát từ Kính viễn vọng cực lớn (VLT) của ESO đặt tại Chile.
Betelgeuse B: Người bạn đồng hành mờ nhạt nhưng nặng hơn dự đoán
Trước khi có hình ảnh trực tiếp, các nhà thiên văn lo ngại VLT không thể chụp được sao đồng hành vì ánh sáng chói lóa từ Betelgeuse – ngôi sao có kích thước lớn gấp 1.000 lần Mặt Trời. Tuy nhiên, nhờ kỹ thuật quan sát tiên tiến, họ đã thành công.
Sao đồng hành, nay được đặt tên là Betelgeuse B, hóa ra có khối lượng lớn hơn nhiều so với ước tính ban đầu. Thay vì chỉ gấp 1,5 lần Mặt Trời, Betelgeuse B thực tế nặng gấp 2-3 lần ngôi sao của chúng ta. Điều này giải thích tại sao nó có thể ảnh hưởng đến độ sáng của Betelgeuse trong chu kỳ quay quanh nhau.
Phát biểu của nhà nghiên cứu
“Đó là câu trả lời cho cuộc hành trình kéo dài cả thế kỷ,” tác giả chính Miguel Montargès, làm việc tại Đài quan sát Paris (Pháp), cho biết theo AFP. “Chúng tôi đã chứng minh được rằng Betelgeuse không cô đơn, mà luôn có bạn đồng hành mờ nhạt hơn đi cùng.”
Phát hiện này không chỉ giải mã bí ẩn lịch sử mà còn mở ra hướng nghiên cứu mới về tương tác giữa các sao siêu khổng lồ và bạn đồng hành của chúng, giúp hiểu rõ hơn về quá trình tiến hóa sao.
Tác động và ý nghĩa khoa học
Việc xác định Betelgeuse B tồn tại với khối lượng lớn hơn dự kiến buộc các mô hình tiến hóa sao phải điều chỉnh. Ngoài ra, chu kỳ thay đổi độ sáng của Betelgeuse – vốn được quan sát từ thời cổ đại – nay hoàn toàn phù hợp với quỹ đạo quay của Betelgeuse B quanh ngôi sao chính. Các nhà khoa học tin rằng nghiên cứu sâu hơn sẽ tiết lộ thêm về tương lai của hệ sao này, bao gồm khả năng Betelgeuse sẽ phát nổ thành siêu tân tinh trong vài trăm nghìn năm tới.
Bức ảnh do ESO công bố là một bước đột phá trong thiên văn học quan sát, khẳng định sức mạnh của kính VLT và mở ra cánh cửa mới cho việc khám phá các hệ sao đôi trong vũ trụ.
