Ngoại Giao Mạng: Vũ Khí Chiến Lược Trong Thời Đại Số Hóa
Theo phân tích của Tiến sĩ Guilherme Schneider, chuyên gia về Quan hệ quốc tế và khoa học máy tính trên Modern Diplomacy, môi trường đe dọa hiện đại ngày nay không chỉ giới hạn ở các cuộc xung đột quân sự truyền thống. Thay vào đó, nó được định hình bởi những hoạt động liên tục và tinh vi dưới ngưỡng chiến tranh chính thức, nhắm vào các mục tiêu then chốt như:
- Dữ liệu cá nhân và quốc gia
- Hệ thống nhận diện và hạ tầng viễn thông
- Mạng lưới tài chính và logistics
- Niềm tin của công chúng và ổn định xã hội
Mục đích của những cuộc tấn công này không nhất thiết là phá hủy ngay lập tức, mà chủ yếu nhằm gây sức ép, tạo đòn bẩy chiến lược và phát đi các tín hiệu răn đe. Điều này đặc biệt nguy hiểm đối với các quốc gia tầm trung và nhỏ, vì họ thường dễ bị tổn thương do tình trạng phụ thuộc lẫn nhau trong thế giới kết nối. Những mối liên kết này vừa mang lại cơ hội phát triển, vừa tạo ra các điểm yếu tiềm ẩn trong cấu trúc an ninh quốc gia.
Xu Hướng Toàn Cầu Và Thể Chế Hóa Ngoại Giao Mạng
Trước bối cảnh đó, ngoại giao mạng (còn gọi là ngoại giao kỹ thuật số) đang nổi lên như một yêu cầu chiến lược không thể thiếu. Nó không chỉ giúp bảo vệ chủ quyền quốc gia mà còn duy trì sự liên tục của nền kinh tế và đảm bảo ổn định chính trị trước những áp lực thường trực từ không gian mạng. Trên thế giới, nhiều quốc gia đã chủ động thể chế hóa lĩnh vực này thay vì chỉ dừng lại ở các hoạt động mang tính biểu trưng.
Ví dụ điển hình là Estonia, quốc gia đã thiết lập một bộ phận chuyên trách về ngoại giao mạng và tích hợp nó sâu rộng vào chiến lược đối ngoại tổng thể. Tương tự, Australia đã bổ nhiệm đại sứ phụ trách an ninh mạng, đồng thời gắn kết chặt chẽ các ưu tiên trong nước với hợp tác khu vực, nhằm củng cố lộ trình xây dựng năng lực và tăng cường hành động liên minh với các đối tác cùng chí hướng.
Không thể không nhắc đến Hoa Kỳ, cường quốc đi đầu trong lĩnh vực công nghệ thông tin, cũng là quốc gia tiên phong trong ngoại giao không gian mạng. Từ năm 2011, Mỹ đã công bố Chiến lược quốc tế về Không gian mạng và thành lập Văn phòng Điều phối các vấn đề an ninh mạng, từng bước đưa ngoại giao mạng trở thành một trong những ưu tiên hàng đầu trong chính sách đối ngoại.
Việt Nam Và Hành Trình Hội Nhập Ngoại Giao Số
Trong bối cảnh toàn cầu, an ninh mạng đã được xác định là một trong những thách thức an ninh phi truyền thống chủ yếu của thời đại bùng nổ công nghệ thông tin. Ý thức sâu sắc về vấn đề này, Đảng và Nhà nước Việt Nam đã sớm thể hiện quan điểm chỉ đạo qua Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, được Tổng Bí thư Tô Lâm ký ban hành ngày 22/12/2024.
Nghị quyết nhấn mạnh: “Bảo đảm chủ quyền quốc gia trên không gian mạng; bảo đảm an ninh mạng, an ninh dữ liệu, an toàn thông tin của tổ chức và cá nhân là yêu cầu xuyên suốt, không thể tách rời trong quá trình phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia”.
Tháng 3/2025, Tạp chí Cộng sản đã phân tích rõ hơn về khái niệm ngoại giao không gian mạng trong bài viết “Ngoại giao không gian mạng: Kinh nghiệm của một số quốc gia và gợi mở đối với Việt Nam”. Theo đó, ngoại giao không gian mạng có thể được hiểu là việc quốc gia sử dụng các công cụ và biện pháp ngoại giao như đàm phán, thỏa thuận với các quốc gia và chủ thể phi quốc gia khác thông qua cơ chế song phương hoặc đa phương, nhằm:
- Bảo đảm lợi ích quốc gia
- Xử lý các thách thức chung
- Xây dựng chuẩn mực quốc tế trong lĩnh vực không gian mạng
Không chỉ dừng lại ở đó, ngoại giao mạng còn là sự thể hiện năng lực ngoại giao, năng lực thể chế và năng lực quản trị của một quốc gia. Những nước nhận thức sớm và hành động quyết liệt sẽ có vị thế chủ động, uy tín cao hơn và kiểm soát tốt hơn tương lai của mình trong các cuộc đàm phán quốc tế.
Công Cụ Quyền Lực Mềm Và Hợp Tác Quốc Tế
Ngoại giao không gian mạng còn đóng vai trò như một công cụ triển khai quyền lực mềm hiệu quả, giúp các quốc gia phát huy vai trò và ảnh hưởng trên trường quốc tế. Bằng cách đóng góp tích cực vào việc xây dựng các chuẩn mực chung trên không gian mạng, các quốc gia có thể nâng cao vị thế, uy tín và hình ảnh quốc gia trong quá trình kiến tạo luật lệ toàn cầu.
Việt Nam đã, đang và sẽ tiếp tục nỗ lực thực hiện điều này, với điểm nhấn quan trọng là Công ước Hà Nội được mở ký vào cuối năm ngoái. Ở cấp độ song phương, trong chuyến công tác tại Estonia vào tháng 6/2025, Phó Thủ tướng Bùi Thanh Sơn cùng Bộ trưởng Ngoại giao Estonia Margus Tsahkna đã nhấn mạnh nhu cầu “hướng tới xây dựng nền ngoại giao số hiện đại”, bên cạnh các vấn đề hợp tác kinh tế-xã hội khác.
Nhìn chung, ngoại giao số không chỉ là một xu hướng tất yếu mà còn thúc đẩy mạnh mẽ quá trình số hóa trong lĩnh vực ngoại giao, tạo tiền đề cho những hình thức hợp tác quốc tế linh hoạt và hiệu quả hơn trong tương lai.
