Công điện 38 của Thủ tướng Chính phủ được ban hành ngày 5 tháng 5 trong bối cảnh tình trạng vi phạm bản quyền trên môi trường số ngày càng trở nên phức tạp, bao gồm các lĩnh vực như phim ảnh, âm nhạc, game và phần mềm. Văn bản này nhấn mạnh tinh thần “không có vùng cấm, không có ngoại lệ” trong việc xử lý các hành vi xâm phạm sở hữu trí tuệ, đồng thời yêu cầu các bộ, ngành phối hợp chặt chẽ và mạnh tay hơn đối với các vi phạm trên không gian mạng.
Trao đổi với phóng viên bên lề Diễn đàn Bản quyền Việt Nam - Hàn Quốc 2026, được tổ chức sáng ngày 7 tháng 5 tại Hà Nội, bà Phạm Thị Kim Oanh, Phó Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), cho biết Việt Nam đang bước vào giai đoạn siết chặt thực thi bản quyền với nhiều thay đổi về pháp lý, công nghệ và sự phối hợp liên ngành.
Những điểm mới về quyền tác giả và quyền liên quan
Bà Phạm Thị Kim Oanh cho biết, Việt Nam đang hoàn thiện hành lang pháp lý, tuân thủ 8 trên 9 điều ước quốc tế, nổi bật là Hiệp ước của WIPO về quyền tác giả (WCT) và Hiệp ước của WIPO về cuộc biểu diễn và bản ghi âm (WPPT). Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi năm 2025 tạo ra cơ chế mới, cho phép chủ thể quyền yêu cầu trực tiếp các nhà cung cấp dịch vụ Internet (ISP) gỡ bỏ ngay lập tức nội dung vi phạm. Đồng thời, Nghị định 134/2026 đã quy định rõ điều kiện bảo hộ đối với các tác phẩm có sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo (AI). Cục Bản quyền tác giả cũng đang xây dựng Luật Bản quyền tác giả độc lập, dự kiến trình Quốc hội vào năm 2027 - 2028.
Nguyên nhân vi phạm bản quyền vẫn diễn biến phức tạp
Mặc dù hành lang pháp lý đã được thiết lập, nhưng vi phạm bản quyền trên môi trường số vẫn diễn ra phức tạp. Bà Oanh nhấn mạnh rằng nỗ lực thực thi của Việt Nam thời gian qua đã được ghi nhận, với sự tham gia tích cực vào hội nhập quốc tế thông qua 8/9 điều ước đa phương và 17 hiệp định thương mại tự do (FTA) có nội dung về bản quyền. Quốc hội đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ, và Chính phủ ban hành Nghị định 134/2026 cùng Nghị định xử phạt vi phạm hành chính về quyền tác giả, quyền liên quan vào ngày 26 tháng 12 năm 2025. Tuy nhiên, pháp luật không thể chỉ nằm trên giấy mà cần sự vào cuộc đồng bộ từ các chủ thể quyền, doanh nghiệp và cơ quan quản lý. Vi phạm bản quyền trên môi trường số là bài toán chung của tất cả các nước trên thế giới, kể cả các nước phát triển, và đòi hỏi đầu tư nhiều hơn cho cơ quan quản lý, thực thi, con người và cơ sở vật chất.
Ý nghĩa của Công điện 38
Công điện 38 được xem là chỉ đạo nhanh chóng và kiên quyết để thiết lập lại trật tự trong lĩnh vực bản quyền. Ngay sau khi ban hành, Cục Bản quyền tác giả đã phối hợp xây dựng kế hoạch kiểm tra, xử lý, đồng thời tổ chức truyền thông, khuyến cáo các cá nhân, tổ chức và doanh nghiệp về ý thức sử dụng bản quyền đối với phần mềm máy tính, âm nhạc, phim, chương trình truyền hình, đảm bảo đầu vào sạch sẽ và không cung cấp nội dung vi phạm.
Thông điệp “không có vùng cấm, không có ngoại lệ”
Bà Oanh giải thích rằng thông điệp này thể hiện quyết tâm mạnh mẽ của Chính phủ Việt Nam trong việc thực thi quyền sở hữu trí tuệ. Không có cá nhân hay tổ chức nào vi phạm bị loại trừ khỏi việc xử lý. Các chủ thể quyền cần thu thập bằng chứng và phối hợp với cơ quan nhà nước có thẩm quyền để xử lý nghiêm minh. Đồng thời, cơ quan thực thi phải xử lý vi phạm theo đúng quy định pháp luật và tuân thủ các cam kết quốc tế. Bà cũng kêu gọi người dân tố cáo các hành vi xâm phạm sở hữu trí tuệ để cơ quan chức năng xử lý nhanh và nghiêm minh.
Ngành game là trọng tâm thí điểm bảo vệ bản quyền
Ngành công nghiệp game được chọn làm trọng tâm thí điểm bảo vệ bản quyền trong đợt này. Theo bà Oanh, chiến lược công nghiệp văn hóa đã xác định game là một trong những ngành cần tập trung phát triển. Mặc dù doanh nghiệp Việt có năng lực sáng tạo lớn, game cũng là đối tượng bị vi phạm bản quyền phức tạp nhất trên Internet. Cục Bản quyền tác giả mong muốn các doanh nghiệp game tiếp cận thông tin và kiến thức để bảo vệ quyền lợi hợp pháp, đồng thời tôn trọng bản quyền đầu vào trong các sản phẩm sáng tạo.
Tác động của việc dẹp nền tảng lậu
Việc mạnh tay ngăn chặn các nền tảng vi phạm bản quyền sẽ tác động tích cực đến thị trường sản phẩm trí tuệ tại Việt Nam. Bà Oanh nhấn mạnh rằng để có nhiều sản phẩm chất lượng, cần tôn trọng nhà đầu tư và nhà sáng tạo. Nếu lơ là hoặc tiếp tay cho các sản phẩm vi phạm, sẽ ảnh hưởng đến đầu tư. Quyết tâm chính trị của Chính phủ thể hiện qua việc ngăn chặn sản phẩm vi phạm, cùng với sự vào cuộc của các bộ, ban, ngành và toàn xã hội, nhằm xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh và bản quyền trong sạch.
Trong năm qua, nhiều vụ việc đã bị xử lý, bao gồm truy tố hình sự và đánh sập các trang web vi phạm. Các cá nhân, tổ chức và đơn vị cần chủ động rà soát hoạt động để đảm bảo tuân thủ bản quyền và các điều ước quốc tế, tránh bị xử lý do vi phạm pháp luật. Bà Oanh kêu gọi mọi người cùng chung tay để có nguồn nguyên liệu đầu vào sạch, thông tin sạch và sản phẩm sạch, góp phần vào sự phát triển tốt đẹp của xã hội.
