Sự thật về video 'F-15 của Mỹ bị Iran bắn rơi' trên mạng xã hội
Giữa lúc căng thẳng quân sự leo thang, mạng xã hội đang ngập tràn những hình ảnh và video giả mạo, được cắt ghép từ trò chơi điện tử, clip duyệt quân sự cũ, hoặc tạo ra nhờ trí tuệ nhân tạo (AI). Một trong những thông tin gây xôn xao gần đây là video cho thấy máy bay chiến đấu F-15 của Mỹ bị Iran bắn rơi, nhưng sự thật hoàn toàn khác.
Video lan truyền và phản ứng từ cộng đồng mạng
Trên nền tảng X, tài khoản có tên "Iran Army Update" đã đăng tải một đoạn clip ngắn ghi lại cảnh một máy bay chiến đấu đang bốc cháy dữ dội trên không trung. Kèm theo đó là dòng trạng thái khẳng định rằng tên lửa Iran đã nhắm mục tiêu vào tiêm kích F-15 của Mỹ tại Kuwait. Bài đăng này còn nhấn mạnh thêm rằng ba chiếc F-15 bị phá hủy hoàn toàn trong ngày hôm trước là do Iran bắn hạ, chứ không phải bị lưới phòng không đồng minh bắn nhầm như tuyên bố từ phía Mỹ.
Bài viết nhanh chóng thu hút hơn 10 triệu lượt xem, cùng hàng chục nghìn lượt chia sẻ và bình luận. Nhiều người dùng mạng tỏ ra lo lắng về nguy cơ khi Iran có năng lực bắn hạ máy bay Mỹ, làm dấy lên những tranh cãi và hoang mang trong cộng đồng.
Phát hiện sự thật: Video được lấy từ game quân sự
Tuy nhiên, thông tin này hoàn toàn bịa đặt. Trước đó, Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM) thuộc quân đội Mỹ đã thông báo rằng ba tiêm kích F-15E Strike Eagle rơi do "bị hệ thống phòng không Kuwait bắn nhầm" vào lúc 7h03 sáng ngày 2/3, khi đang hỗ trợ chiến dịch Cơn thịnh nộ Kinh hoàng.
Nhà báo Shayan Sardarizadeh, thuộc trung tâm xác thực thông tin của BBC, khẳng định: "Đoạn video này không có thật, nó được lấy từ game quân sự". Đoạn clip trên có thể đã được cắt ra từ một trò chơi điện tử mô phỏng quân sự như Arma 3 hoặc Digital Combat Simulator. Những dấu hiệu rõ ràng bao gồm quỹ đạo khi máy bay rơi, cách lửa bùng lên và luồng khói xả ra đều mang nét của thuật toán máy tính hơn là môi trường thực tế.
Hình ảnh từ Arma 3 của hãng Bohemia Interactive từng bị lợi dụng nhiều lần để tạo ra các đoạn video tin giả liên quan đến quân sự, nhờ vào đồ họa chân thực của nó. Người tạo tin giả chỉ cần thiết lập một kịch bản máy bay bị bắn cháy trong game, sau đó quay màn hình và giảm độ phân giải để clip trông giống như được quay vội bằng điện thoại di động.
Tin giả gia tăng trong bối cảnh căng thẳng quân sự
Tình trạng tin giả càng trở nên tồi tệ hơn khi căng thẳng giữa Mỹ, Israel và Iran leo thang. Hàng loạt hình ảnh và video sai lệch đã tràn ngập các nền tảng mạng xã hội. Nhiều tài khoản cố tình chia sẻ lại những bức ảnh cũ, trong khi một số kẻ khác sử dụng AI để tạo ra hình ảnh giả mạo.
Một ví dụ điển hình là bức ảnh giả mạo về Benjamin Netanyahu, Thủ tướng đương nhiệm của Israel, cho thấy ông đang nằm dưới đống đổ nát sau một cuộc không kích. Tuy nhiên, công cụ Gemini của Google đã phát hiện ra nhãn định danh synthID của bức hình AI, chứng minh nó không có thật.
Một đoạn video khác lan truyền cho thấy lính Mỹ trở về nhà, được khẳng định là hậu quả của cuộc xung đột với Iran. Thực chất, đó là một đoạn video cũ từ năm 2011, mô tả lễ đón nhận thi hài diễn ra tại căn cứ không quân Dover.
Cách nhận biết và phòng tránh tin giả
Để nhận biết hình ảnh giả mạo, người dùng cần chú ý đến chuyển động, vì trong môi trường game, camera thường bắt nét rất mượt mà. Các hiệu ứng như khói và lửa trong game thường lặp lại một khuôn mẫu nhất định, khác với thực tế.
Đối với hình ảnh AI, người dùng có thể sử dụng các công cụ tìm kiếm hình ảnh đảo ngược, ứng dụng Google Lens hay TinEye để xác định nguồn gốc bức ảnh. Hany Farid, giáo sư chuyên về pháp y kỹ thuật số tại Đại học UC Berkeley, cho biết: "Nhiều video do AI tạo ra thường chỉ kéo dài tám giây hoặc ít hơn", đây là một dấu hiệu đáng chú ý.
Trong thời đại AI phát triển mạnh mẽ, việc đối mặt với những thông tin sai lệch ngày càng trở nên phức tạp. Cuốn sách "Thời đại AI - Và tương lai loài người chúng ta" trình bày cách AI làm thay đổi mối quan hệ của chúng ta với tri thức, chính trị và xã hội, đồng thời cung cấp những công cụ để bắt đầu trả lời các câu hỏi nan giải.
Tóm lại, video "F-15 của Mỹ bị Iran bắn rơi" chỉ là một trong nhiều ví dụ về tin giả lan truyền trên mạng xã hội. Người dùng cần tỉnh táo và áp dụng các biện pháp kiểm chứng thông tin để tránh bị đánh lừa trong bối cảnh căng thẳng quân sự hiện nay.
