Giá chip nhớ (RAM) đang leo thang không ngừng do tình trạng thiếu hụt nguồn cung toàn cầu, và các giải pháp ngắn hạn dường như bất khả thi. Nguyên nhân sâu xa nằm ở việc ba nhà sản xuất chip nhớ DRAM thống trị thị trường – Samsung Electronics, SK Hynix và Micron Technology – đang dồn phần lớn công suất để phục vụ ngành trí tuệ nhân tạo (AI), khiến nguồn cung cho các công ty công nghệ tiêu dùng bị bóp nghẹt. Điều này đã đẩy giá thành sản phẩm lên cao, buộc các hãng như Apple phải tăng giá bán.
Bóng ma khủng hoảng nguồn cung
Mỹ đã thông qua hàng chục tỷ USD tài trợ và tín dụng thuế để mở rộng năng lực sản xuất chất bán dẫn trong nước. Micron đang xây dựng các nhà máy chip nhớ tại Boise (Idaho) và Clay (New York). Tuy nhiên, cơ sở tại Idaho phải đến giữa năm 2027 mới hoạt động, còn nhà máy ở New York sẽ không thể khởi động dây chuyền sản xuất cho đến năm 2030. Điều này cho thấy sự chậm trễ trong việc đáp ứng nhu cầu cấp bách hiện tại.
Kathryn Mitchell, cố vấn chính sách công nghệ tại DLA Piper, nhận định: “Bạn đang chứng kiến một sự chuyển dịch công nghệ với tốc độ chóng mặt, nhưng lại bị kìm hãm bởi những hệ thống vật lý chậm chạp như các nhà máy sản xuất.”
Thận trọng trước nguy cơ dư thừa
Các nhà sản xuất chip nhớ lớn tỏ ra thận trọng trước nguy cơ tạo ra một đợt dư thừa nguồn cung mới. Thị trường chip nhớ đã trải qua các chu kỳ “bùng nổ rồi suy thoái” trong quá khứ. Năm 2023, SK Hynix, hiện được định giá hơn 1.000 tỷ USD, từng thua lỗ hàng tỷ USD và phải cắt giảm sản lượng giữa lúc toàn ngành suy thoái. Cùng năm, Micron sa thải 15% nhân sự. Chỉ đến khi cơn sốt AI bùng nổ, nhu cầu chip nhớ chuyên dụng cho máy chủ huấn luyện và truy vấn AI mới tăng vọt, kéo theo nhu cầu chip nhớ truyền thống từ các trung tâm dữ liệu AI.
Jim Secreto, chuyên gia tư vấn từng làm việc tại Bộ Thương mại Mỹ dưới thời Biden, chia sẻ: “Các công ty AI là những tay chơi có ‘túi tiền sâu’ nhất nền kinh tế và họ đang trả giá cao hơn tất cả để gom bằng được chip nhớ. Phần còn lại trong chúng ta đơn giản là phải chấp nhận móc hầu bao để gánh chịu chi phí đó.”
“Con bài” Trung Quốc và lằn ranh an ninh quốc gia
Trung Quốc hiện là giải pháp gần nhất với khái niệm “khắc phục nhanh” cho tình trạng thiếu hụt chip, nhưng chỉ mang tính chắp vá. Hai nhà sản xuất chip Trung Quốc là CXMT (sản xuất DRAM) và Yangtze Memory Technologies (YMTC, chuyên chip lưu trữ NAND) đang phát triển nhanh chóng. Theo WSJ, YMTC đang xây dựng ba nhà máy mới, dự kiến tăng hơn gấp đôi công suất vào cuối năm 2027. CXMT đang xây nhà máy và huy động 4 tỷ USD qua IPO tại Thượng Hải; doanh thu quý I/2026 tăng hơn 700% so với cùng kỳ, dù sản phẩm vẫn đi sau các đối thủ Hàn Quốc và Mỹ.
Tuy nhiên, các quy định an ninh quốc gia của Mỹ khiến các tập đoàn công nghệ khó hợp tác với nhà sản xuất Trung Quốc. Mục tiêu của Washington là bảo vệ bí mật công nghệ lõi và giữ vững vị thế cho Micron cùng các nhà cung cấp Hàn Quốc, Nhật Bản. Kevin Wolf, luật sư tại Akin Gump, đặt câu hỏi: “Mối đe dọa nào lớn hơn: tình trạng thiếu hụt linh kiện hay việc hậu thuẫn Trung Quốc sản xuất bộ nhớ tiên tiến?” Theo ông, việc “chống lưng” cho Trung Quốc là bước đi tồi tệ đối với an ninh quốc gia.
Dù vậy, tình trạng khan hiếm chip nhớ đã diễn biến tệ đến mức một số hãng công nghệ tiêu dùng khổng lồ phải cầu xin giới chức Mỹ nới lỏng các quy định hạn chế hợp tác với Bắc Kinh. Các công ty này cũng muốn Washington tạo điều kiện dễ dàng hơn để Samsung và SK Hynix tăng cường sản lượng tại các cơ sở ở Trung Quốc đại lục. Năm 2022, Apple từng hợp tác với YMTC để đưa nhà sản xuất chip NAND này thành đối tác cung cấp bộ nhớ flash, nhưng sau đó buộc phải hủy bỏ kế hoạch trước làn sóng phản đối từ các nhà lập pháp.
