Trung Quốc đối mặt thách thức chip AI: Cơ hội và rào cản trên con đường tự chủ
Tại một hội nghị tổ chức ở Đại học Thanh Hoa (Bắc Kinh) vào tháng 1, nhóm những lãnh đạo và nhà sáng lập có ảnh hưởng nhất trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI) của Trung Quốc đã tụ họp để thảo luận về bối cảnh ngành công nghiệp. Không khí tại đây khá lạc quan, với sự tham gia của các đại diện từ Tencent, Alibaba và Zhipu AI. Họ thống nhất rằng một trong những công ty có mặt tại đây có thể sớm vươn lên dẫn đầu thế giới.
Rào cản lớn từ nhu cầu chip siêu nhanh
Tuy nhiên, có một rào cản lớn đang kìm hãm họ: nhu cầu với các loại chip siêu nhanh. Trong năm nay, các nhà sản xuất chip Trung Quốc nhiều khả năng chỉ sản xuất được một phần rất nhỏ so với số lượng chip tiên tiến mà các công ty nước ngoài làm ra. Huawei - tập đoàn viễn thông và điện tử đang dẫn đầu nỗ lực phát triển chip của Trung Quốc - cho biết họ có thể cần thêm gần hai năm nữa để chế tạo được các con chip có hiệu năng tương đương với những sản phẩm hiện tại của Nvidia tại Thung lũng Silicon.
“Ngay cả nhà vô địch quốc gia cũng đang phải chiến đấu trong một cuộc leo dốc đầy khó khăn,” bà Xiaomeng Lu, giám đốc tại Eurasia Group, một tổ chức tư vấn và nghiên cứu chính trị có trụ sở tại Washington, nhận định. Mặc dù các công ty chip Trung Quốc sản xuất ít chip hơn và chậm hơn, phần lớn do các chính sách của Mỹ ngăn họ nhập khẩu những công cụ then chốt, ngành AI của Trung Quốc vẫn không thiếu động lực phát triển.
Động lực từ chính sách tự chủ và đầu tư mạnh mẽ
Các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Washington đã làm chậm tiến trình phát triển chip của Trung Quốc, nhưng đồng thời lại tiếp thêm động lực cho nỗ lực kéo dài cả thập kỷ của Bắc Kinh nhằm tự chủ hoàn toàn các công nghệ chiến lược như bán dẫn và AI. Nguồn vốn từ cả khu vực nhà nước lẫn tư nhân đang đổ mạnh vào phát triển trí tuệ nhân tạo trong nước.
Cổ phiếu công nghệ Trung Quốc ghi nhận mức tăng lớn, trong đó, riêng Alibaba đã tăng hơn 94% trong năm ngoái. Nhiều startup AI của Trung Quốc đang lên sàn chứng khoán. Chỉ trong tháng trước, hai trong số những công ty AI triển vọng nhất của nước này đã huy động được hơn 1 tỷ USD thông qua niêm yết tại Hồng Kông.
Khoảng cách giữa đầu tư và thực tế sản xuất
Khoảng cách giữa dòng tiền đổ vào ngành AI và thực tế rằng các công ty Trung Quốc vẫn sản xuất ít chip hơn nhu cầu trong nước cho thấy mức độ cấp bách của chiến lược tự chủ mà Bắc Kinh đang theo đuổi, đồng thời phản ánh sự phụ thuộc đáng kể của ngành AI Trung Quốc vào chip nước ngoài.
Tháng 12 vừa qua, Tổng thống Donald Trump đã mang lại cho Trung Quốc một “phao cứu sinh” khi cho phép Nvidia bán một số dòng chip tiên tiến cho các công ty Trung Quốc, đảo ngược chính sách kéo dài nhiều năm của Mỹ. Tuy nhiên, việc Trung Quốc có được quyền tiếp cận rộng rãi với những con chip này hay không vẫn là câu hỏi bỏ ngỏ, đặc biệt trước chuyến thăm Bắc Kinh dự kiến của ông Trump vào tháng tới.
Độ trễ của chip nhớ và thách thức từ chuỗi cung ứng
Nỗ lực sản xuất chip tiên tiến trong nước của Trung Quốc đã bắt đầu từ hơn một thập kỷ trước, với tổng chi tiêu vượt 150 tỷ USD. Các tập đoàn công nghệ lớn của Trung Quốc, bao gồm Huawei, Alibaba và ByteDance (công ty mẹ của TikTok), đều đã thành lập các bộ phận thiết kế chip riêng. Nhiều nhà sản xuất chip, trong đó có các đối tác hợp tác với Huawei, đang xây dựng hàng chục nhà máy và tuyển dụng các kỹ sư hàng đầu từ Đài Loan và Hàn Quốc.
Tuy nhiên, nhiệm vụ bắt kịp ngày càng trở nên khó khăn hơn. Trong khi các công ty Trung Quốc cố gắng xây dựng chuỗi cung ứng nội địa cho ngành bán dẫn, giới chức tại Washington lại tìm cách kiềm chế họ. Mỹ đã áp dụng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu nhằm ngăn doanh nghiệp Trung Quốc mua chip tiên tiến và các công cụ sản xuất chip, do lo ngại công nghệ này có thể củng cố sức mạnh kinh tế và quân sự của Trung Quốc.
Thiếu thiết bị then chốt và sự tụt hậu
Các lệnh hạn chế đã ngăn Trung Quốc tiếp cận thiết bị do công ty Hà Lan ASML sản xuất - loại máy móc thực hiện một bước quan trọng trong quy trình chế tạo chip. Việc thiếu các cỗ máy khổng lồ có kích thước tương đương xe buýt trường học này là một trong những nguyên nhân khiến chip Trung Quốc vẫn tụt hậu so với những dòng chip hàng đầu của Nvidia.
Theo Tim Fist, giám đốc tại Viện Institute for Progress, một tổ chức nghiên cứu tại Washington, năm nay các công ty Trung Quốc nhiều khả năng chỉ sản xuất được khoảng 2% số lượng chip AI so với các doanh nghiệp nước ngoài. Khoảng cách sản xuất giữa Trung Quốc và các nhà sản xuất nước ngoài đặc biệt lớn ở mảng chip nhớ - yếu tố thiết yếu cho các phép tính khổng lồ mà AI đòi hỏi.
Bước ngoặt của Huawei và bài học tự chủ
Năm 2014, Trung Quốc là thị trường bán dẫn lớn nhất thế giới. Tuy nhiên, 90% số chip mà các doanh nghiệp trong nước sử dụng lại được sản xuất ở nước ngoài. Lo ngại về sự phụ thuộc này, cơ quan hành pháp cao nhất của Trung Quốc đã phê duyệt một kế hoạch chi hàng tỷ USD và cam kết rằng đến năm 2030, Trung Quốc sẽ tự sản xuất được mọi mắt xích trong chuỗi cung ứng bán dẫn của mình.
Huawei là trường hợp đặc biệt nhờ năng lực công nghệ và sự gắn kết chặt chẽ với mục tiêu quốc gia của Trung Quốc. “Trải nghiệm của Huawei phản ánh bức tranh rộng lớn hơn của Trung Quốc: đột ngột bị cắt nguồn cung và phải gấp rút xây dựng năng lực riêng,” Kyle Chan, chuyên gia tại Viện Brookings chuyên nghiên cứu chính sách công nghiệp Trung Quốc, nhận định.
Giải pháp thay thế và tương lai của AI Trung Quốc
Do thiếu chip tiên tiến, các công ty AI Trung Quốc tìm cách kết nối nhiều chip có hiệu năng thấp hơn lại với nhau để đạt được năng lực xử lý cần thiết. Huawei đã áp dụng phương pháp này, còn chính phủ Trung Quốc xây dựng các “cụm tính toán thông minh” - thực chất là những trung tâm dữ liệu do nhà nước vận hành.
Tuy nhiên, các cụm này cần số lượng chip rất lớn. Theo các chuyên gia và người trong ngành, nhà sản xuất chip tiên tiến nhất Trung Quốc, Semiconductor Manufacturing International Company (SMIC), đơn vị có hợp tác với Huawei, đang gặp khó khăn trong việc sản xuất đủ số lượng chip cần thiết. Những chip mà SMIC sản xuất ra có tỷ lệ lỗi cao và tiêu thụ nhiều điện năng hơn so với các sản phẩm tiên tiến của nước ngoài.
Dẫu vậy, nhiều nhà nghiên cứu AI Trung Quốc đã báo cáo những đột phá trong việc tìm ra phương pháp kết nối chip mới để tối ưu hiệu suất. Tháng trước, Zhipu cho biết họ đã xây dựng mô hình AI mới nhất hoàn toàn bằng chip và phần mềm của Huawei. Tuy nhiên cho đến nay, các cải thiện về hiệu suất vẫn còn hạn chế và chưa giúp các công ty Trung Quốc thoát khỏi thực tế rằng AI đòi hỏi số lượng chip khổng lồ.
