Chính phủ Nhật Bản vừa công bố chiến lược dài hạn nhằm khôi phục vị thế thống trị trong ngành công nghiệp bán dẫn, với mục tiêu đầy tham vọng: đạt doanh thu chip nội địa 40.000 tỷ yên (tương đương hơn 250 tỷ USD) vào năm 2040, gấp 5 lần so với hiện tại. Trọng tâm của kế hoạch là chiếm 1/3 thị phần AI vật lý toàn cầu - lĩnh vực điều khiển robot và máy móc thông minh, nơi Nhật Bản đang nắm giữ lợi thế cạnh tranh.
Gói chính sách toàn diện để thu hút đầu tư
Để hiện thực hóa mục tiêu, Chính phủ Nhật Bản cam kết triển khai một gói chính sách toàn diện, bao gồm hỗ trợ mặt bằng, hạ tầng điện nước cho các siêu nhà máy sản xuất chip, đồng thời nới lỏng quy định sử dụng nước công nghiệp nhằm thu hút các trung tâm dữ liệu. Đây được xem là bước đi chiến lược nhằm tạo môi trường đầu tư hấp dẫn, đáp ứng nhu cầu ngày càng lớn của các tập đoàn công nghệ toàn cầu.
Thời kỳ hoàng kim và sự suy giảm
Thập niên 1980 được coi là thời kỳ hoàng kim của bán dẫn Nhật Bản. Từ chỗ học hỏi công nghệ từ Mỹ, các tập đoàn như NEC, Toshiba, Hitachi và Fujitsu nhanh chóng vươn lên dẫn đầu thế giới, chiếm hơn 50% thị phần chip toàn cầu. Thành công này chủ yếu đến từ công nghệ sản xuất chip nhớ DRAM với chất lượng cao, độ bền lớn và giá thành cạnh tranh. Đến cuối thập niên, 6 trong 10 doanh nghiệp bán dẫn lớn nhất thế giới là của Nhật Bản.
Tuy nhiên, lợi thế này không duy trì được lâu. Từ đầu những năm 1990, thị phần bán dẫn của Nhật Bản liên tục thu hẹp, hiện chỉ còn dưới 10%. Nguyên nhân xuất phát từ ba yếu tố chính: sức ép thương mại từ Mỹ; sự chậm thích ứng với xu hướng chuyên môn hóa của ngành bán dẫn, khi thiết kế và gia công sản xuất được tách thành các lĩnh vực riêng biệt; cùng với sự trỗi dậy mạnh mẽ của các đối thủ Hàn Quốc và Đài Loan (Trung Quốc), vốn có lợi thế về quy mô và chi phí.
Vị thế chiến lược trong chuỗi cung ứng
Dù không còn giữ vai trò thống trị ở khâu sản xuất chip hoàn chỉnh, Nhật Bản vẫn duy trì vị thế chiến lược nhờ thế mạnh về công nghệ nền tảng. Nước này hiện nắm khoảng 30% thị phần thiết bị sản xuất bán dẫn và hơn 50% thị phần vật liệu bán dẫn cốt lõi trên toàn cầu. Trong bối cảnh cuộc đua AI thúc đẩy nhu cầu chip tăng mạnh, chiến lược tập trung vào thiết bị và vật liệu giúp Nhật Bản tiếp tục giữ vai trò không thể thay thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu, đồng thời tạo nền tảng để từng bước khôi phục vị thế của ngành công nghiệp bán dẫn.
Mục tiêu đạt 40.000 tỷ yên doanh thu chip vào năm 2040 cho thấy tham vọng lớn của Nhật Bản trong việc tái định vị mình trong cuộc cạnh tranh bán dẫn toàn cầu, khi các quốc gia như Mỹ, Hàn Quốc và Đài Loan đều đang đẩy mạnh đầu tư vào lĩnh vực này. Với nền tảng vững chắc về thiết bị và vật liệu, Nhật Bản hy vọng sẽ tận dụng được làn sóng AI để tăng tốc phát triển.
