Khoảng 15 phút sau khi trận động đất mạnh 9 độ Richter bắt đầu vào lúc 14 giờ 26 ngày 11.3.2011 (giờ địa phương), gần như toàn bộ lãnh thổ Nhật Bản đã dịch chuyển sang phía đông, theo Đài CNN dẫn số liệu từ các trạm đo đạc GPS. Sự dịch chuyển này không đáng kể, chỉ khoảng 5 – 6 mm, nhưng mang tính vĩnh viễn và vào thời điểm đó hầu như không được chú ý vì bị cho là lỗi dữ liệu.
Phát hiện bất ngờ từ dữ liệu GPS
Tuy nhiên, nhà địa vật lý Sunyoung Park của Đại học Chicago (Mỹ) cảm thấy những tín hiệu ghi nhận được phản ánh một điều gì đó có thực. Theo một nghiên cứu mới do nhóm bà Park thực hiện và công bố, chuyển động này phản ánh một hiện tượng địa chấn 'phi thường' và chưa từng được ghi nhận trước đây.
Bà Park cho biết: 'Điều bất thường về chuyển động này là toàn bộ lãnh thổ Nhật Bản gần như cùng lúc đồng loạt dịch chuyển'. Chuyển động này ảnh hưởng đến toàn bộ phần đất liền của Nhật Bản, với chiều dài tổng cộng 3.000 km từ Hokkaido đến Kyushu, không trùng khớp với thời điểm xảy ra trận động đất chính và trước khi có những đợt dư chấn cường độ mạnh.
Cơ chế dịch chuyển từ lõi trái đất
Sau nhiều năm phân tích dữ liệu GPS và địa chấn, đội ngũ của bà Park phát hiện những đợt sóng địa chấn từ trận động đất đã lan truyền xuống tận lõi trái đất và nảy lại lớp vỏ, kéo theo 4 đĩa kiến tạo chính dịch chuyển theo. Trong khi các nhà địa chấn biết rằng sóng từ những trận động đất lớn có thể di chuyển xuyên trái đất và nảy trở lại lớp lõi ngoài cấu tạo từ kim loại lỏng, họ cho rằng năng lượng trên đường đi sẽ phân tán trước khi quay lại vỏ trái đất.
Bà Park giải thích: 'Một dạng sóng thọc sâu và kích hoạt một số dạng hiện tượng địa chấn như trên là điều hoàn toàn mới, và sự kiện này vô cùng bất thường, ở phạm vi vô cùng rộng lớn'.
Tác động khác thường
Động đất có thể gây ra những đợt dịch chuyển địa chất mạnh, như xé toạch mặt đất thành những vết nứt lớn đến dịch chuyển những khu vực lớn ở khoảng cách hàng chục cm. Tuy nhiên, những tác động kể trên thường chỉ xảy ra ở địa phương chứ không gây ảnh hưởng gần như toàn bộ một quốc gia như điều mà bà Park và đội ngũ nghiên cứu phát hiện.
