Bộ GD-ĐT công bố hơn 50% thí sinh đăng ký xét tuyển đại học năm 2026 chọn các ngành STEM (khoa học, công nghệ, kỹ thuật, toán học). Theo bà Nguyễn Thị Thanh Thủy, Giám đốc vận hành khối kỹ thuật Manpower Việt Nam, đây là tín hiệu tích cực, phù hợp với nhu cầu phát triển kinh tế khi Việt Nam đẩy mạnh chuyển đổi số, công nghiệp công nghệ cao và thu hút đầu tư vào điện tử, bán dẫn, AI.
Ba động lực thúc đẩy nhu cầu nhân lực STEM
Thứ nhất, làn sóng AI và chuyển đổi số. Khảo sát của ManpowerGroup quý 3/2026 cho thấy lĩnh vực công nghệ dẫn đầu nhu cầu tuyển dụng với triển vọng tuyển dụng ròng (NEO) đạt 50%. 83% doanh nghiệp sẵn sàng trả lương cao hơn cho nhân sự có kiến thức AI, 80% chi thêm cho kỹ năng công nghệ thông tin và dữ liệu. Gần 75% doanh nghiệp thừa nhận AI cải thiện năng suất.
Thứ hai, lộ trình công nghiệp hóa công nghệ cao. FDI vào chế biến, chế tạo 6 tháng đầu năm 2026 chiếm 61,9% tổng vốn đăng ký mới. Các tập đoàn toàn cầu chọn Việt Nam làm cứ điểm sản xuất, R&D. Doanh nghiệp trong nước cũng cạnh tranh nhân lực.
Thứ ba, đầu tư hạ tầng giao thông và năng lượng. Các dự án lớn như sân bay Long Thành, cao tốc Bắc - Nam, đường sắt, và mục tiêu năng lượng tái tạo đến 2050 đang gia tăng nhu cầu kỹ sư xây dựng, điện, năng lượng, hạ tầng số và chuyên gia trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây, AI.
Thách thức thiếu hụt nhân lực STEM chất lượng cao
Dù số lượng người học STEM tăng, nhưng 73% doanh nghiệp kỹ thuật khó tìm nhân sự phù hợp. Báo cáo thị trường lao động kỹ thuật toàn cầu 2026 của ManpowerGroup dự báo khu vực châu Á - Thái Bình Dương thiếu hơn 200.000 kỹ sư bán dẫn. Khoảng cách kỹ năng lớn hơn khoảng cách số lượng. Kỹ năng mềm và thích ứng trở thành điều kiện đủ. Khảo sát cho thấy doanh nghiệp đánh giá cao nhất: năng lực số (85%), khả năng thích ứng và học hỏi (85%), tư duy phản biện và giải quyết vấn đề (82%).
Bà Thủy nhấn mạnh: "Thị trường có thể sẽ không thiếu người học STEM mà thiếu nhân lực STEM có kỹ năng đáp ứng yêu cầu thực tiễn của doanh nghiệp." Cần tăng cường kết nối nhà trường - doanh nghiệp, cập nhật chương trình đào tạo, trang bị năng lực AI và kỹ năng mềm.
Giải pháp đa dạng hóa nguồn nhân lực
Mở rộng nguồn cung thông qua chiến lược đa dạng, công bằng và hòa nhập (DEIB). Phụ nữ chỉ chiếm 28% lực lượng lao động STEM toàn cầu, cho thấy dư địa lớn. Khuyến khích nữ giới và các nhóm tài năng đa dạng tham gia STEM. Bà Thủy cho rằng xây dựng hệ sinh thái nhân tài đa dạng và hòa nhập sẽ giúp Việt Nam tận dụng cơ hội từ AI, bán dẫn, công nghệ cao và sản xuất thông minh trong tương lai.
