Một nghiên cứu mới từ Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) đã đưa ra cảnh báo đáng lo ngại về việc lạm dụng các công cụ trí tuệ nhân tạo như ChatGPT. Theo đó, việc sử dụng AI sai cách có thể khiến hoạt động não bộ giảm tới 55%, dẫn đến nguy cơ suy giảm tư duy và mất trí nhớ nghiêm trọng.
Phát hiện từ MIT: Não bộ 'tê liệt' khi dùng ChatGPT
Nhà khoa học Nataliya Kosmyna từ MIT Media Lab đã thực hiện một thí nghiệm trên 54 sinh viên viết luận. Họ được chia thành ba nhóm: nhóm sử dụng ChatGPT, nhóm dùng Google Search (không có tóm tắt AI) và nhóm tự viết hoàn toàn. Kết quả cho thấy nhóm tự viết có hoạt động não bộ mạnh mẽ, trong khi nhóm dùng ChatGPT chứng kiến mức độ hoạt động giảm tới 55%. Kosmyna mô tả: 'Bộ não không hẳn là đi ngủ, nhưng các vùng phụ trách sáng tạo và xử lý thông tin bị kích hoạt rất thấp.'
Ngoài ra, sau khi hoàn thành bài luận, nhóm dùng AI gần như không thể trích dẫn lại nội dung và không có cảm giác kết nối với tác phẩm của mình. Điều này cho thấy khả năng lưu giữ thông tin bị suy giảm đáng kể.
Hiện tượng 'đầu hàng nhận thức'
Nghiên cứu của MIT tương đồng với công trình từ Đại học Pennsylvania về hiện tượng 'đầu hàng nhận thức'. Người dùng có xu hướng chấp nhận mọi thứ AI đưa ra mà không nghi ngờ, thậm chí để nó lấn át trực giác cá nhân. Hệ lụy này cũng xuất hiện trong y khoa: các bác sĩ quen dùng AI để tầm soát ung thư ruột kết đã giảm khả năng phát hiện khối u khi làm việc độc lập.
Về mặt sáng tạo, các bài luận do AI viết thường bị đánh giá là 'vô hồn', thiếu chiều sâu và nguyên bản. Một giáo viên trong nghiên cứu của Kosmyna thậm chí nghi ngờ sinh viên chép bài của nhau vì nội dung quá giống nhau.
Nguy cơ suy giảm nhận thức lâu dài
Nhà thần kinh học Vivienne Ming, tác giả cuốn Robot Proof, cảnh báo rằng việc lạm dụng AI có thể dẫn đến suy giảm nhận thức lâu dài. Trong nghiên cứu tại Đại học Berkeley, bà phát hiện sinh viên chỉ đơn giản hỏi AI và sao chép kết quả, dẫn đến mức độ kích hoạt sóng não gamma rất thấp. Bà Ming nhấn mạnh: 'Nỗ lực trí não là chìa khóa để có một bộ não khỏe mạnh. Lạm dụng AI không chỉ giết chết sáng tạo mà còn tăng nguy cơ mắc bệnh trí não, bao gồm sa sút trí tuệ.'
Tuy nhiên, khoảng 10% người tham gia thí nghiệm đã sử dụng AI đúng cách: họ dùng AI để thu thập dữ liệu nhưng tự mình phân tích. Nhóm này không chỉ cho kết quả chính xác hơn mà còn duy trì được sự kích hoạt não bộ mạnh mẽ.
Giải pháp: Trí tuệ hỗn hợp và thử thách bản thân
Để bảo vệ sức khỏe nhận thức, bà Ming đề xuất mô hình 'trí tuệ hỗn hợp' (hybrid intelligence). Theo đó, con người phải suy nghĩ trước, sau đó mới dùng công cụ để thử thách và phản biện ý tưởng. Kỹ thuật 'câu lệnh đối thủ' yêu cầu AI đóng vai kẻ thù để chỉ trích lập luận của bạn, buộc não bộ phải nỗ lực phòng vệ. Một phương pháp khác là tạo ra 'ma sát hiệu quả' bằng cách yêu cầu AI chỉ đặt câu hỏi gợi mở thay vì đưa ra câu trả lời trực tiếp.
Kosmyna khẳng định: 'Chúng ta phải luôn cảnh giác với các lối tắt nhận thức mà bộ não vốn dĩ rất yêu thích.' Việc không ngừng thử thách bản thân chính là liều thuốc tốt nhất cho sự sáng tạo và sức khỏe tinh thần bền vững.
