AI cắt giảm 40% lương, giới văn phòng và lập trình viên đối mặt thực tại khốc liệt
"Nếu không biết dùng AI, bạn thậm chí còn không có cơ hội phỏng vấn" - lời chia sẻ đầy ngậm ngùi của một cử nhân mới tốt nghiệp phản ánh thực tế phũ phàng mà hàng triệu lao động trẻ tại Trung Quốc đang phải đối mặt. Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển như vũ bão, nhiều ngành nghề truyền thống đang đứng trước nguy cơ bị thay thế hoàn toàn, kéo theo những hệ lụy trực tiếp đến thu nhập và tương lai nghề nghiệp.
Cảnh báo lạnh sống lưng từ chuyên gia hàng đầu
Cách đây hai tháng, Dario Amodei - nhà sáng lập Anthropic, một trong những "kỳ lân" dẫn đầu về trí tuệ nhân tạo tổng hợp (AGI) - đã đưa ra dự báo khiến giới công nghệ giật mình. Theo ông, lập trình viên có thể bị thay thế hoàn toàn chỉ trong 6 đến 12 tháng tới, trong khi một nửa số vị trí văn phòng cấp thấp có thể biến mất trong vòng 1 đến 5 năm. Lời cảnh báo này không còn là viễn cảnh xa vời mà đang trở thành hiện thực tàn khốc tại nhiều quốc gia, đặc biệt là Trung Quốc.
Từ "người viết mã" thành "người sửa lỗi" cho máy
Anh Qin, lập trình viên tự do với hơn 10 năm kinh nghiệm tại Sơn Đông, là một trong những nạn nhân đầu tiên cảm nhận rõ sự sụt giảm của thị trường. Một dự án từng có giá 10.000 Nhân dân tệ (khoảng 1.450 USD) vào năm 2021, nay chỉ còn mang về khoảng 5.000 Nhân dân tệ. Khách hàng thậm chí còn thẳng thừng thách thức: "AI có thể viết miễn phí, tại sao anh lại lấy giá cao thế?".
AI không chỉ kéo tụt giá trị sức lao động xuống một nửa mà còn thay đổi hoàn toàn bản chất công việc. Khách hàng giờ đây dùng AI để tạo bản thảo thô, sau đó mới đưa cho lập trình viên chỉnh sửa. "Cảm giác như tôi đang làm thuê cho AI vậy", anh Qin chua chát chia sẻ.
Bất an lan rộng trong các tập đoàn lớn
Tại các tập đoàn công nghệ lớn ở Bắc Kinh, sự lo lắng cũng không kém phần. Shi Wenyu, một lập trình viên cao cấp, tiết lộ rằng hơn 30% mã nguồn trong công ty anh hiện do AI tạo ra. Các mô hình AI lớn đã đạt được những tiến bộ đáng kể trong việc hiểu ngôn ngữ tự nhiên và có thể hỗ trợ hầu hết mọi giai đoạn của quy trình phát triển phần mềm.
Shi tin rằng xu hướng này là không thể đảo ngược và dự đoán khoảng 90% lập trình viên có thể bị loại bỏ trong vòng 3 năm tới. "Chẳng ích gì khi lo lắng, vì xu hướng này là không thể đảo ngược", anh thừa nhận một cách bất lực.
Nhân viên văn phòng: Giấu kín việc sử dụng AI để giữ việc
Theo báo cáo của Anthropic công bố hồi đầu tháng 3, bên cạnh lĩnh vực lập trình máy tính và toán học, các mảng như kinh doanh và tài chính, quản trị văn phòng, quản lý, luật, nghệ thuật và truyền thông cũng được xác định là những lĩnh vực mà AI có thể đảm nhận tới 80% nhiệm vụ.
Anh Zhu, trợ lý hành chính 25 tuổi tại Quảng Đông, cho biết 60% công việc của anh hiện có sự hỗ trợ của AI. Tuy nhiên, với mức lương 7.000 Nhân dân tệ, anh luôn phải giấu kín mức độ sử dụng công cụ này với cấp trên: "Nếu AI làm quá nhiều, sếp sẽ nghĩ tôi nhàn rỗi và không xứng đáng với mức lương đó".
Lương "bốc hơi" 40% vì AI tiếp quản công việc
Trường hợp của Li Li, 24 tuổi, làm việc trong lĩnh vực vận hành truyền thông mới tại An Huy, còn khốc liệt hơn. Do AI đã tiếp quản phần lớn việc viết nội dung và chỉnh sửa video, thời gian đến văn phòng của cô giảm từ 5 ngày xuống còn 3 ngày một tuần. Kéo theo đó, mức lương cũng "bốc hơi" từ 5.000 Nhân dân tệ xuống còn hơn 3.000 Nhân dân tệ - tương đương giảm 40%.
Để duy trì cuộc sống, cô buộc phải chuyển ra ngoại ô Hefei và bắt đầu rải hồ sơ xin việc trong sự lo âu. "Tôi chỉ có thể tập trung vào hiện tại và cố gắng kiếm thêm một chút cho bây giờ", Li Li chia sẻ.
12,7 triệu sinh viên tốt nghiệp lo lắng về tương lai
Đối với 12,7 triệu sinh viên tốt nghiệp đại học tại Trung Quốc vào mùa hè năm nay, cánh cửa vào đời đang hẹp lại đáng kể. Cô Lu, một sinh viên ngành nhân văn, cho biết hầu hết các vị trí cô ứng tuyển đều yêu cầu kỹ năng thiết kế đồ họa hoặc lập trình hỗ trợ bởi AI.
"Nếu không biết dùng AI, bạn thậm chí còn không có cơ hội phỏng vấn", Lu chia sẻ. Nhắm vào sự lo lắng của sinh viên, nhiều trung tâm đào tạo đã tung ra các "khóa học AI cấp tốc" ngay tại khuôn viên trường với học phí bắt đầu từ 10.000 Nhân dân tệ.
Viễn cảnh đáng ngại từ các báo cáo nghiên cứu
Một báo cáo từ Citrini Research vào tháng 2/2026 đưa ra kịch bản đáng ngại hơn: Mỗi việc làm mới do AI tạo ra có thể khiến hàng chục công việc cũ lỗi thời, đồng thời mức lương cho vị trí mới có thể chỉ là một phần nhỏ so với trước đây.
Zhu Xufeng, Hiệu trưởng Trường Chính sách và Quản lý Công thuộc Đại học Thanh Hoa, chia sẻ: "Nếu sự phát triển công nghệ bị hạn chế để bảo vệ việc làm, điều đó thay vào đó sẽ làm suy yếu năng lực cạnh tranh tổng thể của quốc gia".
Xây dựng "con hào" ngăn cách với thuật toán
Giữa cơn bão thay thế, giới trẻ Trung Quốc đang nỗ lực xây dựng những "con hào" ngăn cách mình với thuật toán. Đối với trợ lý hành chính Zhu, đó là việc trở thành "chuyên gia công nghệ" trong mắt công ty bằng cách học sâu về AI để trở thành người điều phối thay vì người bị thay thế.
Luật sư Wang Jun tại Quảng Đông chỉ ra rằng AI có thể tư vấn pháp lý cơ bản nhưng không bao giờ thay thế được con người trong các khía cạnh đạo đức và cảm xúc. Shan Wei, nhà nghiên cứu tại Đại học Quốc gia Singapore, cũng khẳng định thẩm mỹ, sự đồng cảm và khả năng sáng tạo vẫn là những lãnh địa mà AI khó có thể chạm tới trong tương lai gần.
Thời gian không còn nhiều
CEO Demis Hassabis của công ty AI DeepMind thuộc Google dự đoán AGI có thể đạt được trong vòng 5 đến 10 năm tới, và người lao động sẽ không còn nhiều thời gian để cân nhắc. Tại Trung Quốc, việc ứng dụng AI đã tăng vọt trong năm qua với 602 triệu người dùng AGI tính đến cuối năm 2025.
Khi Li Li ở An Huy tìm kiếm công việc mới, cô biết rõ mình đang cạnh tranh cho những vị trí ít ỏi do con người nắm giữ không chỉ với những người tìm việc khác bị thay thế bởi AI, mà còn với dòng sinh viên tốt nghiệp đại học không ngừng đổ vào thị trường. Cho đến khi một điểm cân bằng việc làm mới được hình thành, những biến động và bất ổn do AI mang lại sẽ còn tiếp diễn.
