Làn sóng robotaxi đe dọa sinh kế hàng trăm nghìn tài xế
Thâm Quyến, trung tâm công nghệ phía Nam Trung Quốc, đang ráo riết triển khai đại trà xe tự lái (robotaxi) với quy định mới cho phép thương mại hóa từ ngày 1/7. Động thái này đẩy gần 400.000 tài xế taxi truyền thống và công nghệ vào thế khó, khi mỗi ngày họ chỉ nhận trung bình 13 cuốc khách – mức thu nhập không đủ sống cơ bản.
Nhiều tài xế vốn là cựu công nhân nhà máy bị đào thải do tự động hóa và dịch chuyển chuỗi cung ứng. Ông Dai, tài xế chạy cho Didi, phẫn nộ: “Đây là ván bài tư bản, bị thúc đẩy bởi lợi ích nhóm nhằm độc chiếm ngành. Rồi hàng triệu gia đình sống nhờ taxi sẽ đi về đâu? Thật tàn nhẫn.”
Thâm Quyến: Từ công xưởng thế giới đến đại bản doanh công nghệ
Thâm Quyến từng là động cơ sản xuất của miền Nam Trung Quốc, thu hút lao động nhập cư từ thập niên 1980-1990 để xây dựng đặc khu kinh tế, trở thành “công xưởng thế giới”. Vài thập kỷ sau, thành phố chuyển dịch sang công nghệ cao, trở thành trụ sở của Huawei, Tencent, BYD, DJI, vượt mặt Hồng Kông về quy mô kinh tế.
Khi tăng trưởng chậm lại, lao động nhập cư mất việc trong nhà máy, ngành tài xế trở thành phao cứu sinh cho nền kinh tế tự do (gig economy) với 320 triệu lao động tự do trên toàn quốc.
Thị trường bão hòa: 400.000 tài xế, 26 nền tảng, 13 cuốc/ngày
Theo cơ quan quản lý giao thông Thâm Quyến, thành phố có gần 400.000 tài xế được cấp phép trên 26 nền tảng gọi xe. Hồi tháng trước, cơ quan này cảnh báo thị trường quá bão hòa khi mỗi tài xế chỉ đón trung bình hơn 13 cuốc/ngày – không đủ trang trải cuộc sống.
Quy định mới cho phép chính quyền thúc đẩy thí điểm và thương mại robotaxi trên toàn thành phố, nối tiếp các dự án của Pony.ai và Baidu tại một số khu vực hạn chế. Tài xế lo sợ robotaxi sẽ cướp việc làm.
Ông Cheng Yonggang, 53 tuổi, rời Trùng Khánh đến Thâm Quyến 30 năm trước làm công nhân, sau chuyển sang lái xe. Ông làm 12 giờ/ngày, thu về 11.000-12.000 Nhân dân tệ (1.620-1.760 USD)/tháng nuôi mẹ già. “Ai lái taxi hay xe công nghệ cũng sợ robotaxi. Nó sẽ cướp sạch kế sinh nhai của chúng tôi.”
Căng thẳng giữa tự động hóa và an sinh lao động
Việc triển khai robotaxi phản ánh căng thẳng giữa tự động hóa và già hóa dân số. Liên Hợp Quốc dự báo lực lượng lao động Trung Quốc giảm từ 1 tỷ xuống 300 triệu người vào năm 2100. Robot được kỳ vọng giải quyết thiếu hụt lao động, nhưng cũng đe dọa việc làm trong dịch vụ tự do.
Ông Jack Linzhou Xing, nghiên cứu sinh hậu tiến sĩ tại Đại học Harvard, nhận định: “Robot đang ứng dụng vào công việc độc hại, nhưng rủi ro lớn là chúng giành việc của con người trong nền kinh tế dịch vụ tự do.”
Pony.ai khẳng định robotaxi không nhằm thay thế tài xế đột ngột, mà bổ sung cho hệ sinh thái di chuyển, có thể làm việc nhiều giờ hơn và mang lại trải nghiệm yên tĩnh hơn. Tuy nhiên, tài xế vẫn bất an trước đối thủ không biết mệt mỏi.
Zeng Liqiang, tài xế limousine của Didi, cho rằng xe tự lái không thể sánh bằng dịch vụ con người. “Một số người không dám ngồi vì công nghệ chưa chín muồi. Nhưng vài năm nữa ai biết?”
Một tài xế giấu tên phẫn uất: “Đây là cuộc chiến một mất một còn. Mỗi lần thấy xe tự lái, tôi chỉ muốn đập nát nó. Chúng cướp miếng cơm manh áo của con người.”
