Nhật Bản đẩy mạnh cải cách chính sách xuất khẩu thiết bị quốc phòng
Theo thông tin từ báo Yomiuri Shimbun ngày 15-2, Chính phủ Nhật Bản và Đảng Dân chủ tự do (LDP) đang tích cực xem xét việc mở rộng danh mục trang thiết bị quốc phòng được phép xuất khẩu. Động thái này đi kèm với các biện pháp kiểm soát chặt chẽ dựa trên mức độ sát thương của từng loại thiết bị, thông qua việc rà soát lại hướng dẫn thực thi của "Ba nguyên tắc về chuyển giao trang thiết bị và công nghệ quốc phòng".
Quy trình thẩm định nghiêm ngặt cho vũ khí sát thương cao
Đối với các loại vũ khí có tính sát thương cao như tên lửa, Chính phủ Nhật Bản dự kiến sẽ giao quyền quyết định xuất khẩu cho Hội đồng An ninh quốc gia (NSC). Hội đồng này bao gồm sự tham dự của Thủ tướng và các bộ trưởng liên quan, nhằm đảm bảo quy trình minh bạch và tránh nguy cơ leo thang các cuộc xung đột quốc tế. Mục tiêu là thiết lập một cơ chế nghiêm ngặt để tạo sự đồng thuận từ người dân đối với chính sách mới.
Những thông tin trên được Yomiuri Shimbun dẫn lại từ nhiều nguồn tin thân cận với LDP và Chính phủ Nhật Bản, cho thấy sự chuẩn bị kỹ lưỡng trước khi thực hiện thay đổi.
Bãi bỏ quy định hạn chế và mở rộng danh mục xuất khẩu
Theo hướng dẫn hiện hành, thiết bị quốc phòng của Nhật Bản chỉ được phép xuất khẩu trong năm nhóm giới hạn: cứu hộ, vận tải, cảnh giới, giám sát và rà phá mìn. Tuy nhiên, chính phủ cho rằng quy định này đang cản trở việc mở rộng xuất khẩu. Dự kiến sớm nhất vào mùa xuân năm nay, hướng dẫn sẽ được sửa đổi và bãi bỏ năm nhóm trên.
Trước thềm sửa đổi, LDP sẽ trình lên chính phủ một bản đề xuất điều chỉnh vào tháng 3. Điều này phù hợp với bản tổng kết các vấn đề cần xem xét mà LDP đã thực hiện vào tháng 12-2025, trong đó có nội dung cân nhắc dỡ bỏ lệnh cấm xuất khẩu vũ khí theo định nghĩa của Luật Lực lượng Phòng vệ.
Hiện nay, "vũ khí" được hiểu là những trang thiết bị được thiết kế nhằm gây thương tích, chết chóc cho con người hoặc gây thiệt hại, bao gồm các loại có sức sát thương lớn như xe tăng, tàu khu trục và tên lửa. Nếu "quy định 5 nhóm" được bãi bỏ, Nhật Bản sẽ có thể xuất khẩu các loại vũ khí này, mở ra cơ hội mới cho ngành công nghiệp quốc phòng.
Kiểm soát để tránh can dự vào xung đột quốc tế
Tuy nhiên, việc mở rộng xuất khẩu không đồng nghĩa với việc buông lỏng kiểm soát. Nếu không có hạn chế nào, Nhật Bản có thể bị nhìn nhận là can dự vào các cuộc xung đột ở nước ngoài thông qua việc cung cấp trang thiết bị. Vì vậy, chính phủ đang cân nhắc các biện pháp kiểm soát phù hợp để đảm bảo an ninh và ổn định khu vực.
Bản dự thảo sửa đổi các hướng dẫn đề xuất phân loại trang thiết bị quốc phòng theo mục đích sử dụng và mức độ sát thương, đồng thời thiết lập quy trình thẩm định cụ thể. Theo đó, các bộ trưởng nội các sẽ đưa ra quyết định chính trị đối với những trang thiết bị có độ sát thương cao, tức NSC sẽ quyết định có cho phép xuất khẩu sang nước thứ ba hay không.
Đối với việc xuất khẩu các vũ khí công nghệ cao như máy bay chiến đấu và thiết bị lượn siêu vượt âm (HGV), có đề xuất áp dụng thủ tục nghiêm ngặt hơn và yêu cầu phải được nội các phê chuẩn, nhấn mạnh sự thận trọng trong chính sách mới.
Điểm đến xuất khẩu được giới hạn và có điều kiện
Các điểm đến xuất khẩu dự kiến sẽ giới hạn ở những quốc gia đã ký kết thỏa thuận với Nhật Bản về chuyển giao trang thiết bị và công nghệ quốc phòng. Thỏa thuận này yêu cầu phải sử dụng các thiết bị xuất khẩu phù hợp với Hiến chương Liên hợp quốc, vốn đề cao việc duy trì hòa bình và an ninh quốc tế.
Nhật Bản đã ký kết thỏa thuận như vậy với hơn chục quốc gia, trong đó có các đối tác quan trọng như Mỹ, Vương quốc Anh và Ấn Độ. Điều này giúp đảm bảo rằng việc xuất khẩu vũ khí sẽ không làm gia tăng căng thẳng hoặc vi phạm các nguyên tắc quốc tế, đồng thời củng cố vị thế ngoại giao của Nhật Bản trong khu vực.
Nhìn chung, động thái này phản ánh sự cân nhắc kỹ lưỡng của Nhật Bản trong việc điều chỉnh chính sách quốc phòng, vừa thúc đẩy lợi ích kinh tế thông qua xuất khẩu, vừa duy trì trách nhiệm an ninh toàn cầu.
