Hải quân Mỹ đối mặt thách thức kép tại Eo biển Hormuz
Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) xác nhận Hải quân Mỹ chính thức bắt đầu thực thi lệnh phong tỏa toàn bộ cảng của Iran, bao gồm cả khu vực bên trong và bên ngoài Eo biển Hormuz, từ 10h ngày 13/4 theo giờ miền Đông Mỹ. Đây được đánh giá là một trong những nhiệm vụ khó khăn nhất trong chiến dịch hiện nay, diễn ra trong bối cảnh Iran đã kiểm soát chặt chẽ tuyến vận chuyển năng lượng quan trọng này từ khi xung đột nổ ra.
Nhiệm vụ phức tạp: Rà phá thủy lôi
Tổng thống Donald Trump ngày 11/4 tiết lộ Hải quân Mỹ đã khởi động hoạt động rà phá thủy lôi tại Eo biển Hormuz. CENTCOM xác nhận hai tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường của Mỹ đã tiến vào khu vực để "tạo điều kiện cho hoạt động rà phá thủy lôi". Nhiệm vụ này đánh dấu sự chuyển dịch trọng tâm từ không chiến sang tác chiến trên biển trong cuộc xung đột.
Theo nguồn tin tình báo Mỹ, Iran đã triển khai một số lượng thủy lôi nhất định tại Eo biển Hormuz ngay từ giai đoạn đầu xung đột. Các chuyên gia nhận định nhiệm vụ rà phá thủy lôi đặc biệt khó khăn do tính chất phức tạp của các loại vũ khí này.
- Thủy lôi hiện đại có nhiều loại: thủy lôi tiếp xúc, từ tính, âm thanh, áp suất, mỗi loại phản ứng với tín hiệu khác nhau từ tàu thuyền
- Một số loại kết hợp nhiều cơ chế kích nổ, thậm chí chỉ phát nổ sau khi một số lượng tàu nhất định đã đi qua
- Phương pháp xử lý truyền thống không hiệu quả với thủy lôi phức tạp, buộc phải sử dụng sóng âm, laser và công nghệ tiên tiến
Hoạt động rà phá thường được thực hiện bằng thiết bị không người lái dưới nước, tàu chiến ven bờ chuyên dụng và trực thăng. Tuy nhiên, năng lực rà phá thủy lôi của Mỹ hiện bị hạn chế khi Hải quân Mỹ đã cho ngừng hoạt động các tàu rà phá chuyên dụng tại Bahrain từ năm ngoái.
Chiến lược phong tỏa toàn diện
Tổng thống Trump tuyên bố: "Tôi cũng đã chỉ đạo Hải quân Mỹ tìm kiếm và chặn bắt mọi tàu thuyền trên vùng biển quốc tế đã trả phí cho Iran. Không ai trả khoản phí bất hợp pháp đó được đảm bảo an toàn trên biển." Ông còn úp mở rằng phạm vi nhiệm vụ có thể mở rộng đáng kể, vượt ra ngoài khu vực Vịnh Ba Tư.
Mục tiêu chiến lược của Mỹ là gia tăng tối đa sức ép lên Iran bằng cách bóp nghẹt nguồn thu từ xuất khẩu năng lượng. Hiện tại, ít nhất 15 tàu chiến thuộc Hải quân Mỹ đang túc trực tại khu vực Trung Đông và tham gia trực tiếp vào chiến dịch này.
Theo Cẩm nang Newport về Luật tác chiến hải quân, phong tỏa bao gồm việc "thu giữ hàng hóa bị cấm và bắt giữ hoặc phá hủy tài sản của đối phương trên biển". Để đảm bảo tính hợp pháp, việc phong tỏa phải đáp ứng các điều kiện:
- Được công bố rõ ràng
- Có hiệu lực thực tế với đủ lực lượng thực thi
- Áp dụng không phân biệt đối xử với tàu của mọi quốc gia
- Không nhắm trực tiếp vào dân thường
- Không cản trở quyền tiếp cận các cảng trung lập hoặc phong tỏa hoàn toàn eo biển quốc tế
Rủi ro và thách thức thực thi
Các chuyên gia cho rằng việc phong tỏa các cảng Iran, phần lớn nằm trong Vịnh Ba Tư, là khả thi về mặt kỹ thuật nếu Mỹ duy trì được ưu thế trên biển. Tuy nhiên, Iran vẫn có khả năng đáp trả bằng nhiều phương tiện như thủy lôi, tàu nhỏ mang tên lửa, thiết bị bay không người lái và tên lửa hành trình phóng từ đất liền.
Một số chuyên gia cảnh báo nếu Iran coi đây là hành động xâm phạm chủ quyền hoặc mở rộng chiến tranh trên biển, nguy cơ bùng phát xung đột quân sự quy mô lớn hơn là điều khó tránh khỏi. Để thực thi phong tỏa, Hải quân Mỹ có thể cần triển khai nhiều nhóm tác chiến tàu sân bay, tàu khu trục và phối hợp với lực lượng hải quân của các đồng minh như UAE và Saudi Arabia.
Quy trình kiểm soát tàu thương mại, thường gồm 10-14 người tiếp quản và điều hướng tàu về cảng để tạm giữ, mất nhiều thời gian. Trong khi đó, trước chiến tranh, mỗi ngày có khoảng 130 tàu đi qua Eo biển Hormuz - nơi vận chuyển khoảng 20% sản lượng dầu khí toàn cầu.
Giới phân tích nhận định Washington có thể phải dựa vào các đồng minh và đối tác để thực hiện đầy đủ nhiệm vụ rà phá thủy lôi tại Eo biển Hormuz, trong bối cảnh năng lực chuyên dụng của Mỹ đang bị hạn chế. Cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu do chiến tranh gây ra càng trở nên phức tạp hơn với những thách thức kỹ thuật và chiến lược mà Hải quân Mỹ đang phải đối mặt.
