Ngay sau khi một tên lửa Nga được ghi nhận rơi xuống lãnh thổ Ba Lan trong bối cảnh Moscow tăng cường không kích Ukraine, giới chức Warsaw đã bắt đầu thảo luận về phương án chuyển giao thêm hệ thống Patriot cho Kyiv. Đây là một trong những phản ứng được chờ đợi nhất từ một quốc gia NATO có chung đường biên giới với Ukraine.
Theo thông tin từ giới chức Ba Lan, một vật thể bay không xác định đã xâm phạm không phận và rơi xuống khu vực gần biên giới với Ukraine. Ngay sau đó, Bộ Quốc phòng Ba Lan đã tiến hành xác minh và họp khẩn với các cơ quan an ninh. Warsaw chưa đưa ra tuyên bố chính thức về nguồn gốc của vật thể, nhưng các hãng tin quốc tế dẫn lời một quan chức giấu tên cho rằng đó là tên lửa của Nga trong đòn tấn công nhằm vào hạ tầng năng lượng Ukraine.
Quyết định gửi Patriot và những khó khăn
Trước sự việc trên, Chính phủ Ba Lan đang tích cực thảo luận về khả năng chuyển giao thêm các hệ thống Patriot cho Ukraine. Trước đó, Warsaw đã viện trợ cho Kyiv nhiều loại vũ khí hạng nặng, nhưng Patriot là một trong những hệ thống phòng thủ tối tân nhất. Nếu được thông qua, đây sẽ là lần đầu tiên Ba Lan điều một phần hệ thống phòng không của mình tới vùng chiến sự.
Tuy nhiên, kế hoạch này đang gặp phải một số rào cản. Đầu tiên, Patriot do Mỹ sản xuất và việc chuyển giao tới bên thứ ba cần có sự đồng ý của Washington. Thứ hai, việc rút hệ thống này khỏi biên chế quốc phòng Ba Lan có thể tạo ra lỗ hổng trong phòng thủ của chính nước này. Cuối cùng, Nga từng nhiều lần cảnh báo sẽ coi việc cung cấp vũ khí ngày càng hiện đại cho Ukraine là một hành động leo thang.
Bối cảnh tương tự trong quá khứ
Đây không phải là lần đầu tiên tên lửa rơi xuống lãnh thổ Ba Lan. Vào tháng 11/2022, một quả đạn đã rơi trúng làng Przewodów khiến hai người thiệt mạng. Cuộc điều tra sau đó cho thấy quả đạn có thể là một phần của hệ thống phòng không Ukraine đánh chặn tên lửa Nga, chứ không phải là một cuộc tấn công có chủ đích của Moscow. Sự kiện này từng đẩy NATO vào tình thế căng thẳng, buộc liên minh phải họp khẩn để trấn an dư luận.
Kể từ đó, Ba Lan đã tăng cường các biện pháp theo dõi không phận và triển khai thêm radar do thám. Tuy nhiên, với việc Nga sử dụng hỗn hợp tên lửa và máy bay không người lái trong các đợt tấn công quy mô lớn, nguy cơ những mảnh vỡ hoặc tên lửa lạc hướng rơi xuống lãnh thổ NATO là không thể loại trừ.
Tác động của việc chuyển giao Patriot
Nếu Ba Lan gửi Patriot cho Ukraine, Kyiv sẽ có thêm một công cụ đắc lực để bảo vệ các thành phố và mạng lưới năng lượng trước các cuộc tấn công của Nga. Hệ thống này có khả năng bám sát và tiêu diệt nhiều mục tiêu cùng lúc trong bán kính hàng chục km. Điều này có thể giảm bớt áp lực phòng không cho Ukraine khi các đồng minh châu Âu đang cạn kiệt kho đạn.
Ở chiều ngược lại, giới phân tích cảnh báo rằng việc vận hành Patriot ở Ukraine cần sự tham gia của kỹ thuật viên và chuyên gia quân sự. Nếu các binh sĩ NATO trực tiếp vận hành hệ thống này, Moscow có thể coi đó là sự tham chiến trực tiếp của NATO. Do đó, phương án khả dĩ nhất là Ba Lan sẽ chuyển giao hệ thống cùng với đào tạo nhanh cho các tổ hợp phòng không Ukraine, hoặc phối hợp với các nước khác như Đức và Mỹ để triển khai chung.
Phản ứng của các bên
Ukraine hoan nghênh mọi cam kết hỗ trợ từ Ba Lan. Tổng thống Volodymyr Zelensky từ nhiều tháng qua đã kêu gọi phương Tây cung cấp thêm các hệ thống phòng không hiện đại để đối phó với chiến dịch không kích của Nga. Trong khi đó, Nga tiếp tục cáo buộc các nước NATO đang "chơi với lửa" và cảnh báo rằng bất kỳ vũ khí nào được chuyển đến Ukraine đều nằm trong tầm ngắm của quân đội Nga.
NATO, vốn có nguyên tắc tránh để liên minh trở thành một bên tham chiến, chưa đưa ra tuyên bố chính thức. Mỹ - quốc gia kiểm soát công nghệ Patriot - cũng chưa xác nhận liệu họ có cấp phép cho Ba Lan chuyển giao hay không. Các nhà ngoại giao cho rằng Washington sẽ thận trọng trong vấn đề này, do hệ thống Patriot có độ nhạy cảm công nghệ cao và việc chuyển giao có thể ảnh hưởng đến cân bằng chiến lược ở châu Âu.
Những yếu tố Ba Lan cần cân nhắc
- Năng lực phòng thủ của chính Ba Lan khi tạm thời thiếu hụt một khẩu đội Patriot.
- Khả năng đào tạo đội ngũ vận hành Ukraine một cách nhanh nhất.
- Phản ứng của Nga và nguy cơ leo thang ngay tại biên giới phía đông.
- Sự đồng thuận trong nội bộ NATO và với các đồng minh chủ chốt, đặc biệt là Mỹ.
Hiện tại, Warsaw vẫn đang trong quá trình đánh giá. Theo các chuyên gia, việc Ba Lan gửi thêm Patriot cho Ukraine là hoàn toàn khả thi về mặt kỹ thuật nếu có đủ thời gian và sự hỗ trợ từ đồng minh. Quyết định cuối cùng sẽ phụ thuộc vào tình hình chiến trường cũng như các cuộc tham vấn cấp cao trong thời gian tới.
