Ngày 22/7, trong khuôn khổ Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN lần thứ 59 (AMM-59) và các hội nghị liên quan tại Manila (Philippines), Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung đã tham dự các Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN với Trung Quốc, Mỹ và Nhật Bản, đề xuất nhiều định hướng tăng cường kết nối kinh tế, đổi mới sáng tạo, AI và bảo đảm an ninh khu vực.
Đề xuất ba ưu tiên trong quan hệ ASEAN - Trung Quốc
Phát biểu tại Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN - Trung Quốc, Bộ trưởng Lê Hoài Trung khẳng định ASEAN - Trung Quốc là một trong những quan hệ đối tác năng động và toàn diện nhất của ASEAN, đồng thời đề xuất ba ưu tiên gồm thúc đẩy hội nhập kinh tế chất lượng cao và kết nối hạ tầng; lấy đổi mới sáng tạo và AI làm động lực tăng trưởng mới; tăng cường lòng tin chiến lược và hợp tác ứng phó các thách thức an ninh phi truyền thống.
Về Biển Đông, Bộ trưởng nhấn mạnh cần duy trì hòa bình, ổn định, an ninh, an toàn và tự do hàng hải, hàng không; hoan nghênh tiến triển trong đàm phán COC và kêu gọi sớm hoàn tất một bộ quy tắc thực chất, hiệu quả, phù hợp với UNCLOS 1982.
Tại Hội nghị, các bộ trưởng đánh giá cao những bước phát triển nhanh chóng của Quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện ASEAN - Trung Quốc, ghi nhận các kết quả bước đầu trong triển khai Kế hoạch hành động giai đoạn 2026-2030 và nhất trí tiếp tục tổ chức các hoạt động kỷ niệm 35 năm quan hệ đối thoại ASEAN - Trung Quốc và 5 năm thiết lập Quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện vào năm 2026.
Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Vương Nghị khẳng định ASEAN tiếp tục là ưu tiên trong chính sách ngoại giao láng giềng của Bắc Kinh, đồng thời tái khẳng định ủng hộ vai trò trung tâm của ASEAN trong cấu trúc khu vực. Trung Quốc cam kết phối hợp thúc đẩy hội nhập khu vực, phát triển bền vững và tăng trưởng bao trùm, với các trọng tâm gồm duy trì hòa bình, ổn định; bảo đảm an ninh kinh tế và năng lượng; thúc đẩy đổi mới công nghệ, trí tuệ nhân tạo (AI), tăng trưởng xanh và phát triển lấy người dân làm trung tâm.
Các nước ASEAN đánh giá cao sự ủng hộ của Trung Quốc đối với vai trò trung tâm của ASEAN và nhất trí tăng cường hợp tác ứng phó các thách thức an ninh phi truyền thống như tội phạm xuyên quốc gia, tội phạm mạng, lừa đảo trực tuyến, khủng bố và buôn bán ma túy. Hội nghị cũng tái khẳng định mục tiêu sớm hoàn tất Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) hiệu quả, thực chất, phù hợp với luật pháp quốc tế, trong đó có Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS) năm 1982.
Về kinh tế, hội nghị nhấn mạnh vai trò của Hiệp định Thương mại tự do ASEAN - Trung Quốc (ACFTA) 3.0 và Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP), đồng thời khuyến khích các nước sớm hoàn tất thủ tục để Nghị định thư nâng cấp ACFTA 3.0 có hiệu lực. Các bộ trưởng cũng hoan nghênh việc thông qua Kế hoạch hành động ASEAN - Trung Quốc về xây dựng hệ sinh thái số bền vững và bao trùm giai đoạn 2026-2030; thành lập Trung tâm Đổi mới công nghiệp AI ASEAN - Trung Quốc; hướng tới thành lập Học viện Số ASEAN - Trung Quốc và ghi nhận đề xuất lấy năm 2027 là "Năm hợp tác AI ASEAN - Trung Quốc". Hội nghị đồng thời thông qua Tuyên bố chung về tác động khu vực của tình hình Trung Đông và tăng cường hợp tác năng lượng khu vực.
Thúc đẩy hợp tác kinh tế và công nghệ với Mỹ
Tại Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN - Mỹ, các bộ trưởng ghi nhận những kết quả tích cực trong triển khai Quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện ASEAN - Mỹ giai đoạn 2021-2025. Bộ trưởng Ngoại giao Mỹ Marco Rubio tái khẳng định Washington "ủng hộ 100%" vai trò trung tâm của ASEAN, đánh giá Đông Nam Á là động lực tăng trưởng toàn cầu của thế kỷ 21 và cam kết tiếp tục đầu tư, hỗ trợ khu vực trong các lĩnh vực chuỗi cung ứng bền vững, kinh tế số, an ninh năng lượng, chuyển đổi năng lượng, kết nối lưới điện và hợp tác năng lượng hạt nhân dân sự.
Các bộ trưởng nhất trí sớm hoàn tất Chương trình công tác toàn diện triển khai Tuyên bố Tầm nhìn chung ASEAN - Mỹ giai đoạn mới, hướng tới kỷ niệm 50 năm quan hệ đối thoại vào năm 2027. Hai bên cũng thống nhất thúc đẩy hợp tác trong các lĩnh vực có giá trị gia tăng cao, mở rộng hợp tác giáo dục, phát triển nguồn nhân lực, y tế, quản lý thiên tai và triển khai các dự án trong khuôn khổ Tài liệu Quan điểm ASEAN về Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương (AOIP).
Hội nghị cũng nhất trí tăng cường phối hợp ứng phó các thách thức an ninh phi truyền thống như khủng bố, tội phạm mạng, mua bán người, ma túy và lừa đảo trực tuyến, đồng thời ghi nhận đề xuất xây dựng Tuyên bố của Lãnh đạo ASEAN - Mỹ về "10 nguyên tắc công - tư trong phòng, chống lừa đảo trực tuyến".
Bộ trưởng Lê Hoài Trung đánh giá cao cam kết của Mỹ đối với hòa bình, ổn định và phát triển khu vực, đồng thời đề nghị hai bên sớm hoàn tất và triển khai hiệu quả chương trình hợp tác mới. Về kinh tế, Bộ trưởng đề nghị thúc đẩy thương mại và đầu tư cởi mở, minh bạch, cùng có lợi; tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực kinh tế số, AI, bán dẫn, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi năng lượng và kết nối năng lượng khu vực. Ông cũng đề nghị Mỹ tiếp tục hỗ trợ hợp tác tiểu vùng Mekong, nhất là về quản lý nguồn nước, ứng phó biến đổi khí hậu, phát triển hạ tầng bền vững và nguồn nhân lực.
Trước những diễn biến phức tạp của tình hình khu vực và quốc tế, Bộ trưởng nhấn mạnh cần duy trì hòa bình, ổn định, giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình trên cơ sở luật pháp quốc tế; đánh giá cao sự ủng hộ của Mỹ đối với lập trường nguyên tắc của ASEAN về Biển Đông, đồng thời kêu gọi tiếp tục hỗ trợ xây dựng cấu trúc khu vực mở, bao trùm, minh bạch và dựa trên luật lệ với ASEAN giữ vai trò trung tâm. Về tình hình Trung Đông, Bộ trưởng kêu gọi các bên thúc đẩy đối thoại, khôi phục các tuyến giao thông an toàn, thông suốt qua eo biển Hormuz và bảo đảm tự do hàng hải phù hợp với UNCLOS 1982.
Việt Nam đề xuất ba trọng tâm chiến lược với Nhật Bản
Tại Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN - Nhật Bản, các nước khẳng định quan hệ đối tác lâu dài, bình đẳng, tin cậy và cùng đề cao một cấu trúc khu vực mở, minh bạch, bao trùm, dựa trên luật pháp quốc tế với ASEAN giữ vai trò trung tâm. ASEAN đánh giá Nhật Bản là một trong những đối tác đáng tin cậy nhất của khu vực, với nhiều đóng góp thiết thực cho tiến trình phát triển của ASEAN.
Bộ trưởng Ngoại giao Nhật Bản Motegi Toshimitsu tái khẳng định cam kết lâu dài với Đông Nam Á, tiếp tục hỗ trợ ASEAN triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, nâng cao năng lực về an ninh hàng hải, an ninh năng lượng, an ninh lương thực, chuyển đổi số, AI và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Hai bên nhất trí thúc đẩy hợp tác về an ninh hàng hải, an ninh mạng, các thách thức an ninh phi truyền thống; đồng thời tăng cường hội nhập kinh tế thông qua việc thực hiện và hướng tới nâng cấp các hiệp định AJCEP và RCEP. ASEAN cũng đánh giá cao các sáng kiến của Nhật Bản như Cộng đồng châu Á phát thải ròng bằng 0 (AZEC), Sáng kiến Đồng kiến tạo AI ASEAN - Nhật Bản và Quỹ Hội nhập Nhật Bản - ASEAN (JAIF) 3.0.
Phát biểu tại hội nghị, Bộ trưởng Lê Hoài Trung nhấn mạnh quan hệ ASEAN - Nhật Bản không chỉ phục vụ lợi ích của hai bên mà còn góp phần củng cố cấu trúc khu vực mở, minh bạch, bao trùm và dựa trên luật lệ. Để đưa hợp tác đi vào chiều sâu, Bộ trưởng đề xuất ba trọng tâm chiến lược. Thứ nhất là củng cố an ninh và tự cường kinh tế, tập trung vào chuỗi cung ứng, khoáng sản thiết yếu, hạ tầng số, bán dẫn và an ninh năng lượng. Thứ hai là đồng kiến tạo nền kinh tế số an toàn và sẵn sàng cho tương lai thông qua AI, Hành lang Số FOIP và Công ước Hà Nội về phòng, chống tội phạm mạng. Thứ ba là thúc đẩy tương lai xanh và bền vững, mở rộng hợp tác về năng lượng tái tạo, lưới điện thông minh và hạ tầng bền vững, tận dụng các sáng kiến như AZEC 2.0 và POWERR Asia để bảo đảm an ninh năng lượng và đẩy nhanh chuyển đổi xanh.
Về các vấn đề khu vực, Bộ trưởng hoan nghênh sự hỗ trợ của Nhật Bản đối với các nỗ lực nâng cao năng lực hàng hải của ASEAN, đồng thời khẳng định ASEAN và Nhật Bản có lợi ích chung trong việc duy trì hòa bình, ổn định, an ninh, an toàn và tự do hàng hải, hàng không ở Biển Đông cũng như các vùng biển khác trên cơ sở tuân thủ luật pháp quốc tế, đặc biệt là UNCLOS 1982.
