Chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về việc tiếp tục nghiên cứu sáp nhập một số xã, phường không chỉ nhằm tinh gọn bộ máy, giảm gánh nặng ngân sách, mà còn được xem như một "cuộc sàng lọc" để nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ cơ sở. Theo thông báo từ Văn phòng Trung ương Đảng, tỷ lệ cán bộ cấp xã đáp ứng yêu cầu công việc hiện chỉ đạt khoảng 30%.
Bối cảnh và kết quả ban đầu
Sau gần một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp (bỏ cấp quận, huyện), việc sắp xếp xã, phường theo hướng tinh gọn đã mang lại những chuyển biến tích cực. Bộ trưởng Bộ Nội vụ đã đề nghị các Vụ liên quan xây dựng báo cáo về sự cần thiết sáp nhập xã phường, đánh giá sự phù hợp giữa phân cấp, phân quyền với nguồn lực được phân giao, đặc biệt về nhân lực và kinh phí.
Khi chính quyền cơ sở được trao thêm thẩm quyền, tiến độ công việc được cải thiện rõ rệt. Nhiều địa phương đã chủ động giải quyết thủ tục hành chính, tiếp nhận và xử lý phản ánh của người dân ngay từ cơ sở, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và chất lượng phục vụ nhân dân. Chính quyền thực sự gần dân và sát dân hơn.
Những vấn đề bộc lộ sau một năm
Tuy nhiên, sau gần một năm vận hành, một số vấn đề liên quan đến xã phường đã dần bộc lộ. Dù số lượng xã, phường đã giảm đáng kể, quy mô đơn vị hành chính cấp cơ sở ở nhiều địa phương vẫn còn rất lớn. Nghệ An hiện có 130 đơn vị hành chính cấp xã, Hà Nội có 126 đơn vị, trong khi Thanh Hóa có tới 166 đơn vị cấp xã.
Số lượng đầu mối quản lý lớn khiến lãnh đạo tỉnh khó nắm bắt đầy đủ tình hình từng địa bàn. Việc nhớ hết tên tuổi, năng lực, đặc điểm của đội ngũ chủ tịch, phó chủ tịch xã, phường và theo dõi thường xuyên hiệu quả hoạt động là một thách thức. Khoảng cách quản lý quá rộng dễ dẫn đến nguy cơ thông tin từ cơ sở lên cấp tỉnh không đủ nhanh, không đủ sâu, làm giảm tính kịp thời trong điều hành.
Bên cạnh đó, số lượng đơn vị hành chính xã, phường quá nhiều khiến không gian phát triển bị bó hẹp, chia cắt. Trong bối cảnh quy hoạch theo vùng, theo hành lang kinh tế, việc tồn tại quá nhiều đơn vị nhỏ lẻ có thể ảnh hưởng đến tư duy quy hoạch và khả năng khai thác hiệu quả các nguồn lực phát triển.
Chất lượng cán bộ và áp lực ngân sách
Theo văn bản số 6218 của Bộ Nội vụ ngày 18/6/2026, dẫn thông tin từ Ban Chỉ đạo, chỉ có 53% cán bộ cấp tỉnh và 30% cán bộ cấp xã đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ. Những con số này cho thấy chất lượng cán bộ ở cơ sở còn hạn chế, đòi hỏi cấp thiết về nâng cao năng lực thực thi công vụ.
Khi số lượng đơn vị hành chính còn nhiều, nhu cầu bố trí cán bộ lãnh đạo, quản lý tăng theo, dẫn tới nguồn nhân lực bị phân tán. Ngược lại, nếu tiếp tục sắp xếp hợp lý một số xã phường, đây sẽ là đợt sàng lọc, lựa chọn, bố trí những cán bộ có năng lực tốt hơn.
Ngoài ra, mỗi xã, phường đều cần trụ sở làm việc, hệ thống điện nước, trang thiết bị, bộ máy phục vụ và kinh phí vận hành. Hằng năm, các đơn vị này phải chi một khoản đáng kể để duy trì hoạt động. Trong bối cảnh ngân sách cần ưu tiên cho đầu tư phát triển, hạ tầng, an sinh xã hội, việc tiếp tục nghiên cứu sáp nhập một số xã, phường không chỉ là câu chuyện tổ chức bộ máy mà còn là bài toán sử dụng hiệu quả nguồn lực quốc gia.
Định hướng và giải pháp đồng bộ
Chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là có cơ sở và nên được nhìn nhận như một bước đi tiếp theo trong quá trình cải cách bộ máy nhà nước. Việc tiếp tục nghiên cứu sáp nhập một số xã, phường chính là để khơi thông nguồn lực quốc gia.
Tuy nhiên, để chính sách phát huy hiệu quả, vừa tinh gọn vừa nâng cao chất lượng cán bộ, việc nghiên cứu vị trí việc làm, phân cấp phân quyền và bảo đảm nguồn lực, thể chế cần được triển khai đồng thời. Cùng với đó, chuyển đổi số, liên thông dữ liệu số phải đồng bộ và thực sự hiệu quả từ xã phường đến tỉnh, thành và Trung ương sẽ là yếu tố quyết định sự vận hành hiệu quả của bộ máy.
Khi giải được đồng bộ bài toán này, chính quyền cấp cơ sở mới thực sự thanh thoát, hoạt động trơn tru, trở thành nền móng vững chắc cho kỷ nguyên phát triển mới của đất nước.
