Ngày 20/7, phong trào Hamas thông báo đã bầu ông Khalil al-Hayya làm thủ lĩnh chính trị mới, theo nguồn tin từ Aljazeera. Ông al-Hayya kế nhiệm Yahya Sinwar, người bị quân đội Israel sát hại tại Dải Gaza vào năm 2024. Trước đó, ông Sinwar lên nắm quyền sau khi thủ lĩnh Ismail Haniyeh bị Israel ám sát hồi đầu năm 2024. Bản thân ông al-Hayya cũng từng sống sót sau một vụ ám sát do Israel tiến hành tại Qatar vào năm ngoái.
Quy trình bầu cử nội bộ
Việc bổ nhiệm ông al-Hayya được quyết định sau vòng bỏ phiếu thứ hai của Hội đồng Shura (Hội đồng Tham vấn) Hamas, trong cuộc cạnh tranh với ứng viên khác là cựu lãnh đạo chính trị Khaled Meshaal. Ở vòng bỏ phiếu đầu tiên, không ứng viên nào giành được quá bán theo quy định (50% số phiếu cộng một).
Ông al-Hayya từng sống lưu vong và được bầu giữ cương vị mới phù hợp với khuôn khổ tổ chức nội bộ mà Hamas thông qua năm 2021. Theo đó, các vị trí lãnh đạo cao nhất phải phản ánh cơ cấu đại diện của ba địa bàn chiến lược: Dải Gaza, Bờ Tây bị Israel chiếm đóng và cộng đồng Palestine ở hải ngoại.
Vai trò và nhiệm kỳ
Ông al-Hayya từng là thành viên hội đồng lãnh đạo lâm thời gồm 5 người được thành lập vào cuối năm 2024 để điều hành Hamas trong thời chiến. Trên cương vị mới, ông sẽ hoàn thành phần còn lại của nhiệm kỳ lãnh đạo dự kiến kết thúc vào năm 2027.
Sinh ra tại thành phố Gaza vào ngày 5/11/1960, ông al-Hayya lớn lên trong một gia đình chịu ảnh hưởng sâu sắc bởi cuộc chiến tranh Arab-Israel năm 1967 và sự chiếm đóng của Israel sau đó. Tuổi thơ chứng kiến các cuộc đột kích quân sự vào nhà và việc người thân bị bắt giữ đã định hình ý thức chính trị ban đầu của ông. Tháng 3/1980, cuộc gặp gỡ với người sáng lập Hamas Sheikh Ahmed Yassin đã đưa ông vào hoạt động chính trị có tổ chức.
Học vấn và sự nghiệp
Al-Hayya theo đuổi các nghiên cứu Hồi giáo sâu rộng, lấy bằng cử nhân tại Đại học Hồi giáo Gaza năm 1983, bằng thạc sĩ tại Đại học Jordan năm 1986 và bằng tiến sĩ khoa học Hadith tại Sudan năm 1997. Sau đó, ông giữ chức phụ trách sinh viên tại Đại học Hồi giáo Gaza và gia nhập Hiệp hội Học giả Palestine.
Ông nhiều lần bị lực lượng Israel bắt giam trong cuộc nổi dậy của người Palestine cuối những năm 1980, và phải chịu đựng những màn tra tấn dã man trong thời gian bị giam giữ. Năm 2006, ông chính thức tham gia chính trị, giành một ghế trong Hội đồng Lập pháp Palestine. Trong hai thập niên qua, ông nắm giữ các vai trò quan trọng trong nội bộ Hamas, bao gồm phó lãnh đạo Hamas ở Gaza và người đứng đầu văn phòng quan hệ Arab và Hồi giáo.
Hoạt động ngoại giao và đàm phán
Ông al-Hayya đóng vai trò then chốt trong các vấn đề ngoại giao. Chính ông đã dẫn đầu phái đoàn đàm phán ngừng bắn sau các cuộc chiến của Israel ở Gaza năm 2012 và 2014. Sau khi xung đột Israel-Hamas bùng phát vào tháng 10/2023, ông giữ vai trò nhà đàm phán chính trong đàm phán ngừng bắn gián tiếp và trao đổi tù binh do Qatar và Ai Cập làm trung gian.
Ông hoạt động chủ yếu từ Qatar, nơi cho phép văn phòng chính trị của Hamas đặt trụ sở từ năm 2012. Ông vượt qua sự phong tỏa đối với Dải Gaza để điều phối các nỗ lực ngoại giao trên khắp khu vực. Tháng 11/2023, ông dẫn đầu phái đoàn tới Liban gặp thủ lĩnh Hezbollah Hassan Nasrallah. Ông sống sót sau vụ tấn công bằng thiết bị bay không người lái tại Beirut hồi tháng 1/2024.
Mất mát cá nhân và ý chí kiên cường
Hành trình chính trị của ông al-Hayya chịu ảnh hưởng bởi nhiều vụ ám sát hụt và mất mát cá nhân nặng nề. Tháng 5/2007, không kích của Israel vào nhà riêng khiến 7 người thân thiệt mạng. Năm 2008, con trai Hamza, thành viên Lữ đoàn Qassam, thiệt mạng trong cuộc tấn công bằng thiết bị bay không người lái. Năm 2014, con trai cả Osama thiệt mạng trong cuộc chiến. Tháng 9/2025, ông sống sót sau cuộc tấn công của Israel vào khu dân cư ở Doha, nhưng con trai Humam cùng ba vệ sĩ và một sĩ quan an ninh Qatar thiệt mạng. Đầu năm nay, con trai Azzam qua đời vì vết thương trong không kích hồi tháng 5 tại Gaza City.
Dù nhiều người thân thiệt mạng qua các cuộc xung đột, ông al-Hayya vẫn giữ vai trò chủ chốt trong cơ quan chính trị Hamas và cuối cùng được bầu làm lãnh đạo tối cao.
Phân tích từ chuyên gia
Theo nhà phân tích chính trị Palestine Abdullah Aqrabawi, việc Hamas tiến hành bầu cử chính thức ngay trong lúc các hoạt động quân sự vẫn diễn ra cho thấy nền tảng thể chế của tổ chức. Ông Aqrabawi nói: "Hamas đã lựa chọn tiến hành bỏ phiếu thay vì vội vàng chỉ định nhân sự hoặc thông qua các quyết định mang tính đồng thuận". Ông cũng cho rằng cuộc bầu cử với sự cạnh tranh thực sự phản ánh tranh luận nội bộ lành mạnh về định hướng chiến lược của phong trào.
