Dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi) do Bộ Công an soạn thảo, được Bộ Tư pháp công bố ngày 1/7, đề xuất không quy định Cơ quan điều tra VKSND Tối cao và chuyển thẩm quyền của cơ quan này sang Cơ quan An ninh điều tra Bộ Công an. Đây là lần thứ hai trong hơn một năm (trước đó vào tháng 4/2025) dự luật đưa ra đề xuất này, nhằm hoàn thiện tổ chức bộ máy điều tra phù hợp với mô hình mới của Bộ Công an và Bộ Quốc phòng, đáp ứng yêu cầu tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, đồng thời bảo đảm tính độc lập, khách quan giữa hoạt động điều tra và hoạt động công tố.
Chuyển thẩm quyền và tổ chức bộ máy mới
Dự luật bổ sung quy định giao Bộ trưởng Bộ Công an quy định chi tiết về tổ chức, bộ máy Cơ quan điều tra của Công an nhân dân trên cơ sở cơ cấu tổ chức của Bộ Công an. Tương tự, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng được giao quy định chi tiết về tổ chức, bộ máy Cơ quan điều tra trong Quân đội nhân dân. Các quy định về thẩm quyền của Cơ quan điều tra trong Quân đội cũng được sửa đổi, bổ sung phù hợp với mô hình mới khi bỏ Cơ quan điều tra Viện kiểm sát Quân sự Trung ương.
Bên cạnh đó, dự luật sửa đổi quy định về thẩm quyền của Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh theo hướng được tiến hành điều tra các vụ án hình sự quy định từ Chương XIV đến Chương XXIV của Bộ luật Hình sự khi các tội phạm đó thuộc thẩm quyền xét xử của TAND. Điều này nhằm tạo sự thống nhất và tránh chồng chéo trong hoạt động điều tra.
Các cơ quan được giao nhiệm vụ điều tra
Bộ Công an đề xuất quy định cụ thể các cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra thuộc Công an nhân dân, Quân đội nhân dân, Bộ Tài chính, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cùng nhiệm vụ, quyền hạn cụ thể của các cơ quan này. Nhiệm vụ, quyền hạn của công an xã, phường, đặc khu, đồn công an trong tiếp nhận, phân loại tin về an ninh, trật tự, xác định tố giác, tin báo về tội phạm cũng được quy định rõ, nhằm xác minh ban đầu trước khi chuyển cho Cơ quan điều tra có thẩm quyền.
Một điểm mới đáng chú ý khác là dự luật bổ sung trường hợp cơ quan điều tra trong quá trình điều tra vụ án hình sự phát hiện hành vi phạm tội khác không thuộc thẩm quyền của mình thì có thể quyết định điều tra toàn bộ vụ án trong một số trường hợp cụ thể. Theo Bộ Công an, quy định này nhằm bảo đảm hoạt động điều tra được thông suốt, không ảnh hưởng đến sự thật khách quan và bản chất của vụ án.
Số liệu về nhân sự các cơ quan điều tra
Tính đến tháng 3/2026, các Cơ quan điều tra trong Công an nhân dân có tổng cộng 38.042 điều tra viên và cán bộ điều tra. Các Cơ quan điều tra Bộ Quốc phòng có 692 điều tra viên và cán bộ điều tra. Cơ quan điều tra VKSND Tối cao hiện có Cơ quan điều tra VKSND Tối cao và Cơ quan điều tra Viện kiểm sát Quân sự Trung ương. Từ ngày 1/1/2018 đến ngày 7/2/2025, tổ chức bộ máy của Cơ quan điều tra VKSND Tối cao có 10 phòng, gồm 6 phòng tại Hà Nội, 2 phòng khu vực miền Trung - Tây Nguyên (Đà Nẵng và Đắk Lắk) và 2 phòng khu vực phía Nam (TPHCM). Từ tháng 2/2025, cơ quan này đã sáp nhập giảm từ 10 phòng xuống 9 phòng, với cơ cấu lãnh đạo gồm một thủ trưởng, 3 phó thủ trưởng, 8 trưởng phòng và 16 phó trưởng phòng.
Cơ quan điều tra Viện kiểm sát Quân sự Trung ương có trụ sở tại Viện kiểm sát Quân sự Trung ương, có con dấu, phương tiện, kinh phí hoạt động do ngân sách Nhà nước bảo đảm. Cơ quan này thực hiện điều tra tội phạm xâm phạm hoạt động tư pháp, tội phạm tham nhũng, chức vụ xảy ra trong hoạt động tư pháp mà người phạm tội là cán bộ, công chức thuộc Cơ quan điều tra, TAND, VKSND, cơ quan thi hành án, người có thẩm quyền tiến hành hoạt động tư pháp khi các tội phạm đó thuộc thẩm quyền xét xử của Tòa án quân sự.
Lộ trình trình Quốc hội
Dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi) dự kiến sẽ được trình Quốc hội cho ý kiến và thông qua tại Kỳ họp thứ 2 Quốc hội khóa XVI. Việc bỏ Cơ quan điều tra VKSND Tối cao và chuyển thẩm quyền sang Bộ Công an được kỳ vọng sẽ góp phần tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu quả điều tra và bảo đảm tính độc lập, khách quan trong hoạt động tư pháp.
