Mỹ và Iran đã ký thỏa thuận ghi nhớ nhằm đàm phán lập lại hòa bình, mở lại eo biển Hormuz. Tuy nhiên, giới chuyên gia nhận định việc khôi phục lưu thông qua eo biển chiến lược này sẽ gặp nhiều khó khăn do các rủi ro còn tồn đọng.
Rủi ro thủy lôi vẫn hiện hữu
Trung tâm Thông tin Hàng hải Liên hợp đã xác nhận chấm dứt phong tỏa và hạ mức rủi ro tại eo biển từ “nghiêm trọng” xuống “đáng kể”. Tuy nhiên, cơ quan này cảnh báo “nguy cơ bị tấn công vẫn rất cao” và khuyến cáo “cần thận trọng trên mọi tuyến tiếp cận” do thủy lôi chưa được dọn sạch.
Iran cam kết rà phá thủy lôi trong vòng 30 ngày, nhưng tuyến luồng chính giữa eo biển vẫn còn thủy lôi và chưa thể lưu thông. Các tàu hiện chủ yếu sử dụng tuyến phía bắc qua vùng biển Iran hoặc tuyến phía nam qua vùng biển Oman.
Scott Savitz, kỹ sư cấp cao tại RAND, nhận định: “Iran rất giỏi rải thủy lôi”. Ông cho rằng điều hữu ích nhất là Iran cung cấp “thông tin chính xác về chủng loại và chế độ cài đặt của các quả thủy lôi đã được triển khai và nếu có thể, cả tọa độ cụ thể”. Tuy nhiên, việc Iran có chia sẻ dữ liệu đó hay không “cuối cùng vẫn là một câu hỏi mang tính chính trị”.
Bất đồng chính trị và tương lai bất định
Tehran và Washington vẫn tiếp tục bất đồng về eo biển Hormuz. Iran từng tuyên bố đóng cửa trở lại eo biển với lý do Israel tấn công Li Băng, nhưng Mỹ bác bỏ. Dữ liệu theo dõi hàng hải cho thấy số tàu qua Hormuz thấp hơn đáng kể so với mức trung bình trước xung đột.
Iran thành lập Cơ quan Eo biển Vịnh Ba Tư (PGSA) để thu phí tàu thuyền, nhưng đồng ý không thu phí trong 60 ngày. Mỹ liên tục phản đối điều kiện này, dẫn tới sự lệch pha. Hai bên cũng chưa tìm được tiếng nói chung về chương trình hạt nhân của Iran, tiềm ẩn nguy cơ xung đột tái bùng phát.
Marcus Baker, Giám đốc toàn cầu của Marsh, cho biết: “vẫn tồn tại tâm lý lo ngại đáng kể” dù triển vọng vận tải biển đã cải thiện. Thỏa thuận tạm thời Mỹ - Iran không bao gồm điều khoản bảo đảm việc di chuyển qua Hormuz miễn phí sau thời hạn đàm phán. “Chúng ta sẽ phải xem 6 tuần tới sẽ diễn ra như thế nào”, ông nói.
Thách thức trong rà phá thủy lôi và khôi phục lưu thông
Việc rà phá thủy lôi có thể mất nhiều tháng, ngay cả khi huy động lực lượng hùng hậu. Hàng trăm tàu vẫn mắc kẹt ở Vịnh Ba Tư, cần thời gian để giải quyết lượng tồn đọng. David Jetter, đối tác tại Baker Botts, kỳ vọng “sự gia tăng đáng kể lưu lượng trong vòng 1-2 tuần sau khi thủy lôi được dọn sạch, bắt đầu từ các doanh nghiệp có trụ sở tại vịnh Ba Tư”.
Jakob Larsen, Giám đốc An toàn và An ninh của Bimco, cảnh báo rằng các hành lang hàng hải ven bờ gần Oman và Iran vẫn tiềm ẩn rủi ro khi chưa có thỏa thuận chính thức đảm bảo an toàn lâu dài. Cựu Ngoại trưởng Mỹ Antony Blinken nhận định Iran “nay đã chứng minh được khả năng ngăn chặn hoặc làm chậm lưu thông” tại Hormuz, năng lực mà Tehran có thể khai thác để củng cố vị thế trong tương lai.
