Địa chất đồi ông Đống ở tổ 52, phường Phan Đình Phùng, thành phố Thái Nguyên vốn ổn định nhiều năm. Tuy nhiên, những trận mưa lớn dồn dập từ bão số 3 (Yagi) tháng 9/2024 đã gây sạt lở nghiêm trọng từ độ cao 25m, dài khoảng 250m, đe dọa tính mạng và tài sản của hơn 100 hộ dân với hơn 330 nhân khẩu ở dãy phố bên dưới.
Khắc phục sạt lở đồi ông Đống
Ngay sau sự cố, UBND thành phố Thái Nguyên ban hành lệnh khẩn cấp, phê duyệt dự án khắc phục sạt lở với tổng kinh phí gần 5,8 tỷ đồng. Dự án bao gồm hốt dọn toàn bộ khối lượng đất sạt lở và đất có nguy cơ sạt lở trên sườn đồi, gia cố mái ta-luy, giật cơ chiều cao 8m, sau đó gia cố bằng tấm đan và xây dựng hệ thống thoát nước chống sạt lở.
Tuy nhiên, tiến độ thi công bị đình trệ do vướng mắc giải phóng mặt bằng và việc chuyển giao dự án từ UBND thành phố về UBND phường Phan Đình Phùng khi tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp. Với tinh thần trách nhiệm, trước mùa mưa bão năm 2025, chính quyền phường đã chỉ đạo xác minh, giải quyết dứt điểm vướng mắc về mặt bằng, đồng thời yêu cầu chủ đầu tư và nhà thầu tập trung phương tiện, thiết bị, hoàn thành thi công vào cuối tháng 6 vừa qua, mang lại sự yên tâm cho người dân.
Ông Trần Mạnh Hùng ở tổ 52, phường Phan Đình Phùng chia sẻ: “Nhà tôi sát chân đồi ông Đống, sạt lở làm sập đơn nguyên ở phía sau, mỗi khi có mưa là nước và bùn đất tràn vào nhà làm cuộc sống nhiều khó khăn, lo nhất là sạt lở lớn uy hiếp tính mạng. Rất mừng là cuối tháng 6 sạt lở được hốt dọn, kè chắc chắn, có rãnh thoát nước mưa nên không chỉ gia đình tôi mà cả dãy phố dưới chân đồi ông Đống yên tâm sinh sống, kinh doanh”.
Vỡ hồ chứa nước tuần hoàn tại Nhà máy luyện phôi thép
Ảnh hưởng của bão số 11 (tháng 10/2025) gây mưa rất lớn, nước từ khe núi ồ ạt đổ xuống làm vỡ hồ chứa nước tuần hoàn của Nhà máy luyện phôi thép thuộc Công ty cổ phần Luyện kim đen Thái Nguyên. Hồ chứa bị vỡ khiến lượng bùn đất rất lớn tràn xuống hàng chục ha hoa màu, rừng trồng, ao cá, vật nuôi, nhà cửa của người dân xã Nam Hòa.
Giám đốc Công ty cổ phần Luyện kim đen Thái Nguyên Chu Phương Đông cho biết: “Sau khi xảy ra sự cố, chúng tôi huy động hàng chục máy xúc, máy ủi, thiết bị thi công, nhân lực, kinh phí khắc phục sự cố, bồi thường hoa màu, tài sản bị thiệt hại để ổn định đời sống, khôi phục sản xuất của người dân. Đồng thời tiến hành gia cố bờ bao hồ chứa, thi công suối thoát nước mưa từ khe núi ở phía trên để không chảy vào hồ, cử người túc trực khi có mưa lớn để bảo đảm an toàn hồ chứa nước tuần hoàn”.
Rủi ro từ bãi thải và hồ chứa quặng đuôi
Tỉnh Thái Nguyên có nhiều bãi thải từ hoạt động khai thác khoáng sản và hồ chứa quặng đuôi trong chế biến khoáng sản. Mưa lớn từng gây sạt lở lớn tại bãi thải mỏ than Phấn Mễ làm chết nhiều người; vỡ đập chứa quặng đuôi của Xí nghiệp Chì kẽm Chợ Điền, làm bùn đất tràn ra ngoài môi trường, ảnh hưởng dọc suối dài hàng chục km, trở thành sự cố môi trường quốc gia. Thời gian qua, Xí nghiệp Chì kẽm Chợ Điền đã huy động cao độ lực lượng khắc phục, bồi thường thiệt hại cho người dân.
Để ngăn ngừa sạt lở bãi thải và vỡ hồ chứa quặng đuôi, trước mùa mưa bão năm nay, UBND tỉnh đã chỉ đạo các Sở Xây dựng, Nông nghiệp và Môi trường, Công thương cùng chính quyền địa phương có hoạt động khai thác, chế biến khoáng sản kiểm tra, rà soát nguy cơ sạt lở, vỡ đập chứa để có giải pháp khắc phục, bảo đảm an toàn tính mạng, tài sản người dân là trên hết, trước hết.
Chủ động phòng chống tại các mỏ
Mỏ sắt Tiến Bộ ở phường Linh Sơn có bãi thải rộng hơn 15 ha, hiện chứa hơn 5 triệu m³ đất thải; hồ chứa bùn thải rộng khoảng 10 ha, chứa hơn 1 triệu m³ bùn thải. Giám đốc mỏ Nguyễn Ngọc Sơn cho biết, trước mùa mưa bão, đơn vị tiến hành rà soát toàn diện phương án, vật tư, thiết bị, nhân sự phòng chống mưa lũ; kiểm tra, gia cố đập chứa bùn thải, kiểm tra các vị trí xung yếu tại bãi thải để tránh sạt lở. Đồng thời lắp đặt hệ thống camera giám sát hồ chứa bùn thải và bãi thải 24/24 giờ, cử cán bộ túc trực trong những ngày mưa lớn để không xảy ra sự cố ảnh hưởng đến đời sống, sản xuất của người dân và môi trường.
Công ty Than Khánh Hòa có hai bãi thải rộng hàng trăm ha. Dù nhiều lần xác định không thể xảy ra sạt lở vì nền chắc chắn, không bị sạt trượt, bãi thải được cắt tầng để tránh sạt lở, công ty không chủ quan trước diễn biến cực đoan của thời tiết. Trước mùa mưa bão, công ty đã rà soát, bổ sung phương án phòng chống sạt lở, phòng nước tràn vào moong khai thác than; kiện toàn ban chỉ huy; chuẩn bị phương tiện, trang thiết bị, vật tư, đặc biệt thường xuyên kiểm tra bãi thải để có biện pháp chủ động bảo đảm an toàn.
Di dời dân khỏi vùng nguy cơ sạt lở
Biến đổi khí hậu với mưa lớn trong hai năm 2024 và 2025 xuất hiện nhiều điểm có nguy cơ sạt lở tại các xã phía bắc tỉnh Thái Nguyên. Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân như chưa bố trí được nguồn lực khắc phục kịp thời, nhiều dự án tái định cư đã có kinh phí nhưng tiến độ chậm, nên trước mùa mưa năm nay nhiều nơi chưa di dời được người dân ra khỏi khu vực nguy hiểm. Với những trường hợp này, tỉnh Thái Nguyên yêu cầu chính quyền các xã theo dõi sát sao diễn biến thời tiết, nắm chắc tình hình thực tế, chuẩn bị phương án và lực lượng tại chỗ sẵn sàng di dời người dân và tài sản đến trường học, nhà họp thôn, hoặc nhà anh em dòng họ để bảo đảm an toàn khi có mưa lớn và nguy cơ sạt lở.
