Trận mưa lũ lịch sử cuối năm 2025 đã tàn phá nghiêm trọng cơ sở vật chất và hạ tầng tại xã vùng cao Yên Nhân (Thanh Hóa), khiến 95 ngôi nhà bị hư hỏng, trong đó 21 ngôi nhà sập đổ hoàn toàn. Tỉnh Thanh Hóa đã phân bổ gần 4 tỷ đồng để hỗ trợ các hộ gia đình khắc phục hư hỏng nhà ở, sớm ổn định cuộc sống.
Hỗ trợ khẩn cấp và tái định cư
Ông Vi Văn Tuấn ở thôn Chiềng cho biết: “Mưa to kéo dài, đất từ mái đồi sạt lở, đẩy trôi ngôi nhà sàn của gia đình tôi về phía trước. Bảy thành viên trong gia đình đã di chuyển đến nhà văn hóa thôn và lưu trú tại nhà ông Lang Quốc Tế. Sau mưa lũ, gia đình được hỗ trợ 40 triệu đồng khẩn trương tu bổ lại ngôi nhà sàn, ổn định đời sống.”
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Yên Nhân Hà Văn Hắng cho biết: “Tất cả các hộ ảnh hưởng, sập đổ nhà đã tái dựng lại nơi ở nhưng cần sớm được bố trí tái định cư theo quy hoạch nhằm chủ động phòng, tránh thiên tai. Xã tập trung chỉ đạo, điều hành đẩy nhanh tiến độ thi công hai khu tái định cư Na Quan và Na Sọt để cấp đất ở cho 72 gia đình từng thiệt hại, ảnh hưởng bởi thiên tai.” Đến thời điểm này, các nhà thầu cơ bản hoàn thành thi công cốt nền, tiến tới thi công đường nội bộ, hệ thống thoát nước mặt, công trình cấp nước sạch và điện.
Mở rộng khu tái định cư tại các xã biên giới
Qua khảo sát, còn nhiều hộ dân đang sinh sống ở khu vực nguy cơ sạt lở đất đá, lũ ống, lũ quét, do đó chính quyền xã đề xuất xây dựng thêm bốn khu tái định cư để sắp xếp, ổn định dân cư theo quy hoạch. Xã biên giới Bát Mọt cũng đang xây dựng khu tái định cư trên diện tích 1,6 ha ở thôn Chiềng để bố trí đất ở cho 22 hộ.
Cán bộ kỹ thuật Công ty TNHH HD Bùi Ngọc Anh cho hay: “Còn điểm vướng chưa giải phóng mặt bằng đầu lối vào khu tái định cư nhưng đến thời điểm này nhà thầu đã thi công đến cốt nền thiết kế. Hiện nay, chỉ huy, cán bộ kỹ thuật, hơn 10 máy xúc, máy đào, ô-tô cùng người điều khiển tiếp tục thi công gia cố các cấp nền, tường chắn, đường nội bộ, hệ thống cấp, thoát nước cho khu dân cư.”
Nguồn lực Trung ương và các dự án tái định cư
Ngoài các dự án cấp bách nêu trên, năm 2024, Trung ương phân bổ 59 tỷ đồng nguồn ngân sách dự phòng cho Thanh Hóa xây dựng ba dự án tái định cư để bố trí nơi cư trú ổn định cho 120 hộ gia đình. Tại xã Trung Hạ, khu tái định cư bản Muỗng đã hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật, do đó 43 hộ dân đã và đang triển khai xây lắp, hoàn thiện nhà ở trên mặt bằng tái định cư theo quy hoạch. Các khu tái định cư bản Sạy 2, xã Trung Thành và thôn Ấm Hiêu, xã Cổ Lũng đạt 80% giá trị xây lắp.
Xã Trung Lý đã giới thiệu hai địa điểm xây dựng khu tái định cư bản Tang và Ma Hác trên diện tích gần 8 ha để bố trí đất ở cho 105 hộ, chủ động phòng tránh sạt lở đất. Theo báo cáo của xã với Ban Dân tộc Hội đồng nhân dân tỉnh, hiện một dự án đang hoàn thiện thủ tục để phê duyệt lại chủ trương đầu tư và một dự án đang trình Sở Xây dựng thẩm định. Địa hình núi cao, độ dốc lớn, tìm chọn được mặt bằng tái định cư đã khó, lại cần cập nhật, chuyển đổi mục đích sử dụng đất, trả kinh phí trồng rừng thay thế. Trong bối cảnh điều kiện dân sinh, kinh tế khó khăn, định mức đầu tư thấp đã ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện các dự án sắp xếp dân cư tập trung. Đến nay, xã Trung Lý mới hỗ trợ 11 hộ di chuyển khỏi khu vực nguy cơ cao ảnh hưởng bởi thiên tai, thực hiện tái định cư xen ghép với cộng đồng sở tại.
Kết quả sắp xếp dân cư và mục tiêu đến năm 2030
Tập trung nguồn lực sắp xếp dân cư vùng thượng du Thanh Hóa có địa hình hiểm trở, chia cắt, địa chất phức tạp; nhiều hộ dân cư trú trên đất dốc, dưới chân, lưng chừng núi, đồi, sát sông, suối, gia tăng ẩn họa khó lường. Chủ động phòng tránh thiên tai, Thanh Hóa bố trí ngân sách tỉnh thực hiện Đề án sắp xếp, ổn định dân cư khu vực có nguy cơ cao xảy ra lũ ống, lũ quét, sạt lở đất tại các xã miền núi. Qua 5 năm, có 574 hộ được hỗ trợ di chuyển khỏi khu vực nguy cơ cao ảnh hưởng bởi thiên tai, tái định cư theo quy hoạch.
Tại bản Ón, xã Tam Chung, 40 gia đình được bố trí đất ở, tái định cư ổn định trên diện tích hơn 3 ha, có đường dân sinh thảm bê-tông, cấp nước sạch sinh hoạt, điện sáng đến gia đình. Anh Giàng A Chùa, Phó bản Ón cho biết: “Đời sống của các hộ dân ở khu tái định cư tốt hơn nơi ở cũ; người dân cùng nỗ lực vượt khó, phấn đấu thoát nghèo, chung sức xây dựng bản sáng vùng biên.”
Huy động thêm các nguồn lực thực hiện sắp xếp dân cư, chủ động phòng tránh thiên tai, giai đoạn 2021-2025, tỉnh Thanh Hóa được bố trí gần 73 tỷ đồng nguồn vốn Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi để thực hiện ba dự án tái định cư tập trung. Kết quả, các khu tái định cư: Bản Sạy 1, xã Trung Thành; bản Ún, xã Mường Lý; bản Mìn và bản Luốc Lầu, xã Mường Mìn hiện là nơi cư trú ổn định của hơn 200 gia đình, phát huy hiệu quả chủ động phòng tránh thiên tai từ mùa mưa bão năm nay.
Chi cục trưởng Phát triển nông thôn Thanh Hóa Lê Bá Lương thông tin thêm: “Địa phương tiếp tục thực hiện Đề án sắp xếp, ổn định dân cư khu vực có nguy cơ cao xảy ra lũ quét, sạt lở đất tại các xã khu vực miền núi giai đoạn 2026-2030 và phân cấp, giao các xã làm chủ đầu tư. Giai đoạn này, định mức đầu tư được điều chỉnh sát với thực tế mỗi địa phương, điều kiện thi công mỗi dự án tái định cư tập trung. Mặt khác, chính quyền các cấp khuyến khích các hộ dân tái định cư xen ghép với cộng đồng dân cư hoặc tái định cư tại chỗ nếu bảo đảm an toàn trong ứng phó các tình huống thiên tai. Phấn đấu đến năm 2030 hoàn thành sắp xếp nơi ở ổn định, an toàn cho 2.758 hộ gia đình ở 47 xã miền núi; trong đó 493 hộ ổn định tại chỗ, 269 hộ tái định cư xen ghép, 1.996 gia đình tái định cư tập trung.”
Tỉnh quan tâm bố trí, sử dụng hiệu quả nguồn đầu tư từ chương trình mục tiêu quốc gia cùng thực hiện sắp xếp, ổn định dân cư, chủ động phòng tránh thiên tai; lồng ghép các dự án phát triển sản xuất, nhất là các sản phẩm nông nghiệp chủ lực, sản phẩm có lợi thế, sản phẩm OCOP theo hướng nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả, khả năng cạnh tranh và phát triển bền vững; hình thành các chuỗi giá trị từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ; thúc đẩy tăng trưởng nông, lâm, thủy sản, tạo thêm cơ hội sinh kế cho các hộ gia đình an cư, tiến tới lạc nghiệp.
