Công ty CP Vàng bạc đá quý Phú Nhuận (PNJ) đang đối mặt với làn sóng người dân đổ xô bán lại trang sức, đặc biệt là kim cương, sau vụ cựu Giám đốc Công ty Giám định PNJ (P-Lab) bị bắt vì liên quan đến đường dây buôn lậu hơn 28.000 viên kim cương.
Chính sách mua lại kim cương của PNJ
Theo chính sách PNJ công bố từ chiều 21/7, khi khách hàng bán lại kim cương, doanh nghiệp sẽ thanh toán thành 5 đợt trong 120 ngày. Cụ thể, đợt đầu thanh toán 10% ngay khi giao dịch; sau 30 ngày thanh toán 20%; sau 60 ngày thanh toán 25%; sau 90 ngày thanh toán 25% và sau 120 ngày thanh toán 20% còn lại. Khách hàng cũng có thể chọn kết hợp nhận tiền và quy đổi sang sản phẩm PNJ, phần quy đổi được hưởng ưu đãi, phần tiền vẫn theo lộ trình 120 ngày.
Quan điểm pháp lý về thỏa thuận mua lại
Luật sư Nguyễn Công Tín (Công ty Luật AMI, Đoàn Luật sư Tp. Đà Nẵng) cho biết: 'Pháp luật hiện hành không có quy định buộc doanh nghiệp phải mua lại kim cương đã bán. Việc mua lại hoàn toàn phụ thuộc vào chính sách kinh doanh và thỏa thuận giữa các bên.' Theo luật sư, đây là quan hệ dân sự, được điều chỉnh bởi nguyên tắc tự do, tự nguyện cam kết. Nếu doanh nghiệp đã cam kết mua lại với điều kiện cụ thể thì cam kết đó có giá trị ràng buộc, doanh nghiệp có nghĩa vụ thực hiện. Vi phạm, khách hàng có quyền yêu cầu tiếp tục thực hiện nghĩa vụ theo pháp luật dân sự.
Rủi ro khi thanh toán kéo dài
Luật gia Dương Đình Khuyến - Trưởng ban Tư vấn pháp luật và Trợ giúp pháp lý (Hội Luật gia Việt Nam) nhận định: 'Thời hạn thanh toán 120 ngày là nội dung do các bên tự thỏa thuận, miễn không trái quy định pháp luật và đạo đức xã hội. Tuy nhiên, thời gian thanh toán càng kéo dài thì rủi ro đối với khách hàng càng lớn nếu doanh nghiệp không thực hiện đúng cam kết.' Ông Khuyến khuyến nghị, khi chậm thanh toán, các bên nên thương lượng gia hạn; nếu không đạt thỏa thuận hoặc doanh nghiệp không thực hiện, khách hàng có quyền yêu cầu thực hiện nghĩa vụ, bồi thường thiệt hại và khởi kiện ra Tòa án. Tuy nhiên, tố tụng thường kéo dài và phát sinh chi phí, nên ưu tiên thực hiện đúng cam kết hoặc thương lượng.
Nguy cơ chuyển sang hình sự nếu có gian dối
Luật sư Nguyễn Công Tín cảnh báo: 'Trong bối cảnh giao dịch dân sự, việc khách hàng giao kim cương nhưng phải chờ 120 ngày mới nhận đủ tiền có thể phát sinh nhiều rủi ro như doanh nghiệp chậm hoặc không thanh toán, chiếm dụng vốn, khó chứng minh tình trạng kim cương khi tranh chấp, kim cương có thể bị đánh tráo, thậm chí khách hàng mất cả tiền lẫn kim cương nếu doanh nghiệp thiếu đạo đức.'
Để hạn chế rủi ro, luật sư Tín khuyến nghị khách hàng lưu giữ giấy kiểm định chất lượng, lập biên bản giao nhận chi tiết, cân nhắc sử dụng bên thứ ba trung gian lưu giữ tài sản. Kim cương phải được niêm phong có chữ ký của các bên, có biên bản giao nhận. Hợp đồng cần quy định rõ thời điểm chuyển quyền sở hữu, chế tài chậm thanh toán, lãi chậm trả, phạt vi phạm, bồi thường thiệt hại và quyền nhận lại kim cương nếu doanh nghiệp vi phạm.
Luật sư Tín nhấn mạnh: 'Các phân tích trên chỉ đặt ra khi giao dịch dân sự thông thường, không có hành vi gian dối. Nếu quá trình điều tra xác định doanh nghiệp cố ý đưa thông tin sai sự thật về chất lượng, nguồn gốc, giá trị kim cương nhằm khiến khách hàng tin tưởng giao dịch, thì bản chất vụ việc không còn đơn thuần là tranh chấp dân sự.' Khi đó, cơ quan tố tụng có thể xem xét dấu hiệu tội Lừa dối khách hàng (Điều 198 Bộ luật Hình sự) hoặc tội Lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 174 Bộ luật Hình sự). Quyền lợi của người mua sẽ được xem xét trong quá trình giải quyết vụ án hình sự, cơ quan tố tụng sẽ làm rõ thiệt hại, trách nhiệm bồi thường và nghĩa vụ hoàn trả tài sản.
Vụ án buôn lậu kim cương mở rộng
Liên quan vụ án buôn lậu kim cương, chiều 22/7, Phòng Cảnh sát kinh tế Công an tỉnh Thanh Hóa cho biết Cơ quan Cảnh sát điều tra đã khởi tố thêm 4 bị can về tội 'Buôn lậu', thu giữ thêm 354 viên kim cương các loại, trị giá khoảng 68,8 tỷ đồng. Các bị can gồm Phạm Thị Hồng Duyên, Trưởng phòng Kinh doanh Công ty TNHH MTV Vàng bạc đá quý Sài Gòn (SJC); Trần Công; Trần Hữu Thanh Quân và Hoàng Trung Bắc.
Theo điều tra, từ năm 2022 đến năm 2024, Lê Thúy Hằng (Tổng Giám đốc SJC) đã chỉ đạo Phạm Thị Hồng Duyên đặt mua kim cương nhập lậu từ Hong Kong, vận chuyển trái phép về Việt Nam đưa vào hệ thống bán lẻ của SJC. Để hợp thức hóa nguồn gốc, Duyên sử dụng thông tin của nhiều khách hàng lập hồ sơ thu mua kim cương từ cá nhân trên hệ thống quản lý của SJC trước khi đưa đi kiểm định, nhập kho và phân phối. Cơ quan điều tra xác định, trong giai đoạn 2022-2024, đường dây này đã buôn lậu khoảng 3.400 viên kim cương, tổng trị giá hơn 500 tỷ đồng. Vụ án đang tiếp tục được mở rộng điều tra.
