Đề xuất sửa đổi Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật để tăng cường hiệu quả và ứng dụng công nghệ
Theo Cục trưởng Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý (Bộ Tư pháp) Cù Thu Anh, một trong những nguyên nhân dẫn đến các hạn chế trong thời gian qua là do một số quy định của luật hiện hành không còn phù hợp với thực tiễn. Vì vậy, việc nghiên cứu sửa đổi và hoàn thiện Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012 đang trở thành yêu cầu trọng tâm, nhằm kịp thời thể chế hóa đầy đủ các chủ trương của Đảng về đổi mới công tác này.
Phân định rõ trách nhiệm và giải quyết nhu cầu giải thích pháp luật
Một trong sáu chính sách lớn của dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi) là phân định rõ trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức và cá nhân trong thực hiện công tác này. Theo Phó Vụ trưởng Pháp luật (Văn phòng Chính phủ) Phạm Thúy Hạnh, bên cạnh việc tham mưu và xây dựng văn bản, cần quy định rõ trách nhiệm của đơn vị liên quan trong việc hướng dẫn và giải thích chính sách sau khi ban hành.
Thực tế cho thấy, nhu cầu được giải thích về Luật một cách cụ thể và dễ hiểu của người dân là rất lớn. Trong khi đó, nội dung chuyên môn lại sâu và không phải ai cũng hiểu đầy đủ, thống nhất. Chỉ riêng năm 2025 đã có 177 luật và nghị quyết được ban hành, với số lượng lớn như vậy, hầu hết các địa phương đều gặp khó khăn trong việc triển khai đúng và giải thích để đông đảo người dân hiểu cặn kẽ.
Vì vậy, bà Hạnh đề xuất giao trách nhiệm hướng dẫn và giải thích cho chính cơ quan tham mưu, ban hành các văn bản. Phó Giáo sư, Tiến sĩ Dương Đăng Huệ, nguyên Vụ trưởng Pháp luật dân sự-kinh tế (Bộ Tư pháp), khẳng định đây là công cụ pháp lý quan trọng để nâng cao văn hóa tuân thủ pháp luật. Ông cho rằng, dự thảo luật sửa đổi cần quán triệt nguyên tắc: Cơ quan nào thực thi pháp luật thì cơ quan đó chịu trách nhiệm phổ biến, giáo dục pháp luật.
Ứng dụng công nghệ trong bối cảnh chuyển đổi số
Trong bối cảnh chuyển đổi số, người dân ngày càng tiếp cận thông tin qua internet và mạng xã hội thay vì truyền hình, với thói quen tìm kiếm nhanh trên các nền tảng số. Vì vậy, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật phải đổi mới để phù hợp. Thực tế, nhiều cơ quan và địa phương đã linh hoạt sử dụng các nền tảng mạng xã hội để đưa chính sách đến gần người dân.
Cách làm này góp phần khắc phục hạn chế của phương thức truyền thống như kém hấp dẫn, khó tiếp cận, chi phí cao, khó đo lường hiệu quả, cập nhật chậm và chưa theo kịp sự thay đổi nhanh của hệ thống pháp luật. Theo ông Phạm Hồng Nguyên, Phó Cục trưởng Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý (Bộ Tư pháp), ứng dụng công nghệ không chỉ mở rộng phạm vi tiếp cận mà còn nâng cao hiệu quả quản lý, cho phép đo lường và đánh giá rõ ràng hơn.
Các nền tảng số có thể thống kê lượt xem, lượt truy cập; phân tích độ tuổi, giới tính, khu vực người dùng; xác định nội dung được quan tâm nhiều nhất. Trên cơ sở dữ liệu đó, cơ quan nhà nước có thể điều chỉnh nội dung phù hợp với từng nhóm đối tượng. Thứ trưởng Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc đề nghị đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, xây dựng mô hình “3 trong 1” tích hợp trợ lý pháp lý, truyền thông chính sách và cơ sở dữ liệu chuyên biệt trên nền tảng trí tuệ nhân tạo.
Khó khăn và giải pháp tại địa phương
Tại tỉnh Đắk Lắk, địa bàn rộng sau sáp nhập khiến việc ứng dụng chuyển đổi số trong phổ biến, giáo dục pháp luật đến người dân còn một số khó khăn. Giám đốc Sở Tư pháp tỉnh Lê Thị Thanh Thủy cho biết, nếu ứng dụng công nghệ để chuyển ngữ, hình ảnh hóa và sản xuất video tuyên truyền chủ trương, chính sách bằng tiếng Ê Đê, người dân chỉ cần quét mã là có thể tiếp cận ngay.
Các đơn vị chức năng cần kết hợp tuyên truyền số với phổ biến trực tiếp, bởi không phải mọi vùng, mọi nhóm đồng bào đều có điều kiện tiếp cận công nghệ. Tuy nhiên, rào cản ngôn ngữ vẫn là thách thức lớn. Theo đại diện Sở Tư pháp tỉnh, cần có cơ chế hỗ trợ phù hợp để triển khai hiệu quả cho đồng bào ở vùng sâu, vùng xa - nơi điều kiện tiếp cận công nghệ thông tin còn nhiều khó khăn.
Cùng quan điểm, bà Nguyễn Thị Minh Hương, Phó Giám đốc Sở Tư pháp tỉnh Điện Biên cho hay, hạ tầng số ở khu vực biên giới còn hạn chế, người dân khó tiếp cận công nghệ. Vì vậy, dự luật cần xác định lộ trình chuyển đổi số phù hợp, kết hợp hài hòa giữa phương thức truyền thống và ứng dụng công nghệ; cần quan tâm hơn đến chính sách hỗ trợ đối với đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên pháp luật.
Đào tạo nguồn nhân lực chuyên sâu
Từ thực tiễn nhiều năm làm công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, bà Vũ Thanh Tú (Sở Tư pháp Hà Nội) chia sẻ, việc ứng dụng chuyển đổi số với lộ trình cụ thể và đội ngũ được đào tạo chuyên sâu đang được kỳ vọng, nhưng hiện nay chưa có trường đại học nào đào tạo chuyên ngành này. Trong khi đó, thực tiễn đòi hỏi đội ngũ vừa vững pháp luật, có kỹ năng truyền thông, làm tốt vai trò báo cáo viên, vừa am hiểu công nghệ thông tin.
Đây là vấn đề cần sớm được nghiên cứu để có giải pháp thực chất, nâng cao hiệu quả công tác phổ biến, giáo dục pháp luật. Công tác này cần được thực hiện xuyên suốt trước, trong và sau khi chính sách được ban hành, nhằm đảm bảo người dân tiếp cận thông tin pháp luật một cách nhanh chóng và thuận tiện.
