Quy trình thẩm định, biên tập và xuất bản nội dung chính là một quá trình quản trị rủi ro của nhà xuất bản (NXB). Để quản trị rủi ro, cần có phương pháp nhận diện, phân loại cấp độ rủi ro, xác định nguồn gốc rủi ro để có phương án phòng ngừa, hoặc phương án xử lý nhanh, nhằm giảm tối đa thiệt hại cho đơn vị và cộng đồng. Đây là nhận định từ các chuyên gia về truyền thông, xuất bản, nhà nghiên cứu, tại Hội nghị đào tạo, bồi dưỡng kiến thức pháp luật về xuất bản, in, phát hành và nghiệp vụ biên tập cho biên tập viên, người đứng đầu các cơ sở xuất bản, in, phát hành và nhập khẩu xuất bản phẩm các tỉnh, thành phố khu vực phía Bắc. Hội nghị diễn ra cuối tuần qua tại Thái Nguyên.
PGS.TS Nguyễn Thị Trường Giang: Phòng ngừa rủi ro luôn hiệu quả hơn khắc phục
PGS.TS Nguyễn Thị Trường Giang - Phó giám đốc Học viện Báo chí và Tuyên truyền - đã chia sẻ chuyên đề về xử lý khủng hoảng truyền thông trong hoạt động xuất bản. Bà nhận định quy trình thẩm định độc lập, thông qua nhiều cấp là một cơ chế nhằm giảm thiểu rủi ro. Khủng hoảng có thể xảy ra khi có cấp thẩm định "nới lỏng" tiêu chuẩn, có nhận định chủ quan về đối tượng cần thẩm định, tạo nên hệ lụy theo dây chuyền.
Theo PGS.TS, nguyên tắc là "phòng ngừa luôn hiệu quả hơn khắc phục"; cần xây dựng năng lực quản trị rủi ro qua 3 giai đoạn: trước khủng hoảng, trong khủng hoảng và sau khủng hoảng. Giai đoạn trước khủng hoảng, NXB cần thiết lập hệ thống nhận diện đề tài, theo dõi phản hồi dư luận về sản phẩm, phân quyền cho người phát ngôn với báo chí. Trong đó, khâu quan trọng là nhận diện rủi ro ngay từ khâu tiếp nhận bản thảo. NXB cần đánh giá về nguồn của bản thảo, nguồn tư liệu, năng lực chuyên môn của tác giả. Không nên vì tác giả là người nổi tiếng hoặc có những thành tựu ở lĩnh vực khác trước đó mà nới lỏng công tác thẩm định. Vị thế xã hội của tác giả càng lớn, sức lan tỏa càng rộng, yêu cầu thẩm định phải càng cao hơn.
Các đề tài nhạy cảm cần quy trình thẩm định tăng cường
Các đề tài về chính trị, lịch sử, lãnh tụ, danh nhân, chủ quyền lãnh thổ, tôn giáo, dân tộc, quan hệ quốc tế, tâm linh, hồi ký - hồi ức lịch sử là các đề tài cần đặc biệt lưu ý, có quy trình thẩm định tăng cường với chuyên gia độc lập. Hình ảnh minh họa cũng cần được thẩm định. Theo PGS.TS, thực tế cho thấy một số vụ việc gây tranh cãi dư luận đều đã xuất hiện dấu hiệu rủi ro ngay từ đầu; vấn đề là nhà xuất bản chưa có cơ chế nhận diện hoặc chưa đánh giá đúng mức độ của các dấu hiệu đó.
Một hoạt động mà PGS.TS Trường Giang đề xuất NXB thực hiện là công tác đánh giá dư luận xã hội trước khi phát hành rộng rãi xuất bản phẩm ra thị trường. Theo đó, tác phẩm được gửi tới các nhóm độc giả khác nhau để có thêm thông tin quản trị rủi ro.
Xử lý khủng hoảng trong "giờ vàng" và phục hồi uy tín sau khủng hoảng
Giai đoạn trong khủng hoảng, PGS.TS nhấn mạnh cần phản hồi trong "giờ vàng", duy trì một đầu mối phát ngôn duy nhất, tuân thủ quy tắc nhanh, nhất quán, minh bạch; chủ động hợp tác với cơ quan quản lý thay vì đối phó. Giai đoạn sau khủng hoảng, cần thực hiện đầy đủ cam kết khắc phục; tổng kết, cập nhật quy trình; truyền thông phục hồi uy tín dựa trên hành động thực chất, không chỉ dựa trên tuyên bố đơn thuần.
GS.TS Hoàng Anh Tuấn: Nhận diện rủi ro trong biên tập sách lịch sử
GS.TS Hoàng Anh Tuấn - Hiệu trưởng Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn trình bày về chuyên đề nâng cao chất lượng biên tập sách lịch sử. Ông bổ sung thêm một số nhóm rủi ro cụ thể về nội dung trong sách lịch sử như rủi ro từ nguồn tư liệu và dữ liệu lịch sử, rủi ro từ diễn giải và đánh giá lịch sử, rủi ro với các chủ đề lịch sử nhạy cảm, rủi ro từ tư liệu minh họa, bản đồ, hình ảnh lịch sử, rủi ro từ môi trường số và trí tuệ nhân tạo.
Trong đó, đáng chú ý là rủi ro từ việc diễn giải và đánh giá lịch sử. Trong nhiều trường hợp, dữ kiện được sử dụng là chính xác nhưng quá trình phân tích, diễn giải hoặc rút ra kết luận lại chưa bảo đảm căn cứ khoa học. Một số bản thảo chưa phân biệt rõ giữa dữ kiện lịch sử, tư liệu lịch sử và nhận định của tác giả; sử dụng giả thuyết nghiên cứu như một kết luận đã được khẳng định; hoặc đưa ra các nhận định vượt quá phạm vi chứng cứ hiện có, hoặc biến giả thuyết nghiên cứu thành kết luận khẳng định. Đây là dạng sai sót có mức độ rủi ro cao và thường khó phát hiện hơn các lỗi dữ kiện thông thường.
Từ kinh nghiệm cá nhân, GS.TS khuyến nghị một số giải pháp, trong đó kiểm tra nguồn gốc, tính xác thực, độ tin cậy của tư liệu là yêu cầu ưu tiên hàng đầu trong toàn bộ quy trình biên tập; phân biệt dữ kiện lịch sử, tư liệu lịch sử, giả thuyết nghiên cứu, quan điểm của tác giả. Đồng thời, cần xây dựng và phát huy mạng lưới chuyên gia hỗ trợ công tác biên tập.
Đọc được sách hay, hãy gửi review cho Tri Thức - Znews. Bạn đọc được một cuốn sách hay, bạn muốn chia sẻ những cảm nhận, những lý do mà người khác nên đọc cuốn sách đó, hãy viết review và gửi về cho chúng tôi. Tri Thức - Znews mở chuyên mục “Cuốn sách tôi đọc”, là diễn đàn để chia sẻ review sách do bạn đọc gửi đến qua Email: books@znews.vn. Bài viết cần gửi kèm ảnh chụp cuốn sách, tên tác giả, số điện thoại. Trân trọng.
