Nhiều chủ quán cà phê tại TP.HCM đang tạm ngừng bật nhạc vì lo ngại vi phạm bản quyền, đồng thời tìm kiếm các giải pháp vừa tuân thủ pháp luật vừa tối ưu chi phí. Trung tâm Bản quyền tác giả âm nhạc VCPMC là đơn vị thu phí sử dụng nhạc, nhưng nhiều chủ quán cho biết họ không rõ danh mục tác phẩm hay chi phí cụ thể.
Ngừng nhạc để an toàn
Chủ quán cà phê H.N.H (TP.HCM) chia sẻ: "Chúng tôi không muốn làm sai, nhưng ít nhất chúng tôi cần được chỉ ra cách làm đúng với chi phí hợp lý. Vì thế, chúng tôi ngắt nhạc cho an toàn." Quán của anh hiện im ắng hoàn toàn. Anh H. cho biết trên trang thông tin của VCPMC không công khai danh mục tác giả, tác phẩm hay gói lựa chọn rõ ràng về chi phí và quyền lợi.
Một số quán cà phê khác cũng lựa chọn giải pháp tạm ngừng bật nhạc để tránh nguy cơ vi phạm quy định về bản quyền, theo ghi nhận của phóng viên.
Giải pháp từ AI đến tai nghe cá nhân
Anh H. đã nghĩ đến nhiều phương án thay thế. Một trong số đó là nhờ người quen dùng trí tuệ nhân tạo (AI) sáng tác nhạc để sử dụng miễn phí. Một lựa chọn khác là mua thêm tai nghe để khách có thể mượn và tự bật nhạc từ máy của mình.
Ngoài ra, anh cũng cân nhắc mua gói thành viên kinh doanh của nền tảng nhạc quốc tế với chi phí từ 10-20 USD/tháng, tương đương biểu phí của VCPMC. Ưu điểm là biết chắc mình dùng nhạc đã được ủy quyền, vì nền tảng có danh sách kho nhạc công bố. Tuy nhiên, cần đảm bảo nền tảng đó được phép hoạt động tại Việt Nam.
Một cách khác là tải nhạc từ các trang có ghi chú bản quyền miễn phí, kể cả với mục đích kinh doanh, miễn là ghi nhận thông tin tác giả, tác phẩm đầy đủ.
Phân biệt các loại nhạc miễn phí
Luật sư Phan Vũ Tuấn (Văn phòng luật Phan Law) cho biết vẫn tồn tại những nguồn nhạc mà doanh nghiệp được phép sử dụng hoàn toàn miễn phí cho mục đích thương mại. Tuy nhiên, cần hiểu đúng bản chất pháp lý để tránh tranh chấp.
Luật sư Tuấn phân biệt: "Royalty-free music" là trả tiền mua một lần rồi dùng mãi mãi (vẫn tính phí), còn "Copyright-free music" là không phải trả bất cứ khoản phí nào. Để dùng miễn phí và đúng quy định, doanh nghiệp phải tìm hiểu rõ các nguồn nhạc được cấp phép dưới dạng Public Domain (phạm vi công cộng) hoặc được tác giả xác nhận cho phép bằng văn bản.
Lưu ý về nhạc cổ điển và AI
Ông Tuấn lưu ý về việc sử dụng tác phẩm nhạc cổ điển của Mozart hay Beethoven. Những tác phẩm này đã hết hạn bảo hộ quyền tác giả, nhưng các bản ghi âm do dàn nhạc giao hưởng hoặc nghệ sĩ hiện đại thực hiện vẫn được bảo hộ quyền liên quan trong 50 năm kể từ năm công bố. "Việc tự ý phát các bản thu này khi chưa được phép sẽ bị coi là hành vi xâm phạm pháp luật", ông Tuấn phân tích.
Việc dùng AI để tạo bản ghi mới từ nốt nhạc gốc của Mozart hoặc Beethoven, về nguyên tắc, không vi phạm nếu bản ghi được tạo ra độc lập, không sao chép từ bản ghi âm đang được bảo hộ. Ngược lại, nếu bản ghi do AI tạo ra có sử dụng yếu tố của bản ghi đang được bảo hộ thì vẫn có thể phát sinh trách nhiệm pháp lý.
Cảnh báo về nhạc 'No-Copyright'
Luật sư Tuấn cảnh báo về nguồn nhạc gắn mác "No-Copyright" trên YouTube hoặc Spotify: "Nhiều người lầm tưởng 'No-Copyright' nghĩa là tác phẩm đó hoàn toàn không có bản quyền và được sử dụng miễn phí mãi mãi. Thực tế, không có sự bảo đảm nào cho việc này." Tác giả có thể chuyển nhượng hoặc bán tác phẩm bất kỳ lúc nào, khiến các quyền miễn phí trước đó bị hủy bỏ.
Ông Tuấn khuyên: "Thay vì tin vào các nguồn trôi nổi, bạn nên ưu tiên sử dụng kho thư viện nhạc chính thống đã được các nền tảng bảo đảm pháp lý rõ ràng. Giải pháp an toàn nhất là mua quyền sử dụng từ các nền tảng cung cấp nhạc trả phí uy tín hoặc từ chính tác giả để có hợp đồng và cam kết pháp lý rõ ràng."
