Trong quá trình triển khai quy định mới về bản quyền âm nhạc, nhiều cơ sở kinh doanh, đặc biệt là các quán cà phê nhỏ tại Hà Nội, đang bộc lộ sự lúng túng và e ngại khi tiếp cận hệ thống cấp phép. Khảo sát tại một số quán cà phê cho thấy các chủ quán khó xác định bài hát thuộc quản lý của đơn vị nào, phải nộp tiền cho ai khi sử dụng nhạc của nhiều nhạc sĩ, mức phí là bao nhiêu và thanh toán ra sao. Thậm chí, có trường hợp một cơ sở bị nhiều tổ chức cùng liên hệ đòi tiền bản quyền, gây hoang mang và lo ngại về rủi ro pháp lý cũng như chi phí phát sinh.
Khó khăn trong xác định đầu mối thu phí
Theo ông Phạm Thanh Tùng, Phó Trưởng phòng Quản lý và Hợp tác quốc tế về quyền tác giả, quyền liên quan, Cục Bản quyền tác giả (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), hiện nay có nhiều tổ chức quản lý tập thể như Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam (VCPMC), Hiệp hội Công nghiệp ghi âm Việt Nam (RIAV), Hội Bảo vệ quyền của nghệ sĩ biểu diễn âm nhạc Việt Nam (APPA). Nếu tác giả, nhà sản xuất chưa ủy quyền cho các tổ chức này, người sử dụng phải liên hệ trực tiếp với chủ thể quyền. Điều này tạo ra sự phức tạp và thiếu minh bạch.
Nghị định số 134/2026/NĐ-CP ngày 6/4/2026 sửa đổi, bổ sung Nghị định 17/2023/NĐ-CP quy định chi tiết Luật Sở hữu trí tuệ, đưa ra biểu mức thu mới. Theo đó, mức thu cao nhất đối với một số loại hình cơ sở kinh doanh tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh có thể lên tới 20,24 triệu đồng/năm. Quy định này tác động trực tiếp đến các hộ kinh doanh nhỏ, vốn đã gặp khó khăn do chi phí vận hành.
Xu hướng chuyển sang nhạc miễn phí và AI
Trước những băn khoăn về chi phí và thủ tục, nhiều cơ sở kinh doanh đã chuyển sang sử dụng nhạc miễn phí bản quyền, kho nhạc được cấp phép sẵn, nội dung do trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra hoặc thay thế âm nhạc bằng các hình thức giải trí khác. Xu hướng này phản ánh sự dịch chuyển của thị trường nội dung số, đồng thời cho thấy nếu cơ chế cấp phép phức tạp, người dùng sẽ tìm đến các nguồn thay thế.
Quy định pháp lý và trách nhiệm của các bên
Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 (sửa đổi các năm 2009, 2019, 2022) quy định tổ chức, cá nhân khai thác, sử dụng tác phẩm âm nhạc vào mục đích kinh doanh phải xin phép và thanh toán tiền cho chủ thể quyền, trừ trường hợp ngoại lệ. Tuy nhiên, vướng mắc chính nằm ở việc xác định mức tiền bản quyền, phạm vi quyền và đầu mối thu. Đại diện Cục Bản quyền tác giả cho biết Nghị định 134/2026/NĐ-CP khuyến khích các tổ chức thỏa thuận ủy quyền cho một đầu mối thu, nhưng đây là quan hệ dân sự nên không thể bắt buộc.
Chính phủ cũng đã ban hành Nghị định số 341/2025/NĐ-CP ngày 26/12/2025 về xử phạt vi phạm hành chính đối với quyền tác giả, quyền liên quan. Nghị định quy định chế tài đối với tổ chức quản lý tập thể nếu không công khai, minh bạch. Bên cạnh việc kiểm tra, xử lý, cơ quan chức năng cần tăng cường phổ biến quy định cho người kinh doanh.
Giải pháp số hóa và cơ chế một cửa
Để tháo gỡ nút thắt, cần đồng bộ cơ sở dữ liệu về tác phẩm âm nhạc và chủ thể quyền, công khai danh mục được ủy quyền của từng tổ chức, từng bước hình thành cơ chế một cửa trong cấp phép và thu tiền bản quyền theo hướng số hóa. Hệ thống quản lý bản quyền minh bạch, dễ tra cứu sẽ giúp người sử dụng xác định chủ sở hữu, biết mức phí và thanh toán thuận lợi, vừa bảo đảm quyền lợi của nhạc sĩ, nhà sản xuất, nghệ sĩ biểu diễn, vừa tạo môi trường khai thác âm nhạc hợp pháp và ổn định cho kinh doanh dịch vụ.
