Quốc hội thảo luận sửa đổi Luật Công chứng: Hướng tới giảm gánh nặng và thúc đẩy số hóa
Sáng ngày 9 tháng 4, trong khuôn khổ chương trình Kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa XVI, các đại biểu đã tập trung làm việc tại hội trường để lắng nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng. Buổi làm việc này đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc cải cách hệ thống pháp lý, với trọng tâm là thu hẹp phạm vi các giao dịch bắt buộc phải công chứng, đồng thời đẩy mạnh quá trình chuyển đổi số toàn diện.
Thu hẹp phạm vi giao dịch phải công chứng: Ưu tiên giảm chi phí và tạo thuận lợi
Trong phần trình bày Tờ trình, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng đã nhấn mạnh sự cần thiết của việc xây dựng và ban hành Luật sửa đổi này. Mục tiêu chính là thể chế hóa kịp thời chủ trương của Đảng về tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, đẩy mạnh phân cấp và phân quyền trong quản lý nhà nước. Bên cạnh đó, dự án luật hướng tới việc thúc đẩy tạo lập dữ liệu phục vụ chuyển đổi số toàn diện, xây dựng cơ sở dữ liệu công chứng xuyên suốt từ Trung ương đến địa phương, và cải cách tối đa các thủ tục hành chính để giảm chi phí, tạo điều kiện thuận lợi cao nhất cho người dân và doanh nghiệp.
Theo Tờ trình, một trong những nội dung sửa đổi quan trọng là việc đẩy mạnh nguyên tắc phân quyền trong quản lý nhà nước về công chứng, phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp. Dự thảo luật đề xuất giao thẩm quyền cho Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh trong việc bổ nhiệm, bổ nhiệm lại, miễn nhiệm công chứng viên, cũng như công nhận tương đương đối với đào tạo nghề công chứng ở nước ngoài. Các quy định liên quan đến đơn vị hành chính cấp huyện cũng được điều chỉnh để phù hợp hơn với cấp xã, và việc thay đổi địa chỉ trụ sở văn phòng công chứng phải tuân thủ Đề án quản lý, phát triển các tổ chức hành nghề công chứng tại địa phương.
Điều chỉnh các giao dịch bắt buộc và mở rộng công chứng tự nguyện
Dự thảo Luật sửa đổi quy định về các giao dịch phải công chứng theo hướng thu hẹp đáng kể phạm vi này. Cụ thể, khoản 1 Điều 3 được sửa đổi để quy định rằng chỉ những giao dịch được Luật quy định mới phải công chứng, bao gồm các hoạt động như mua bán, chuyển nhượng, tặng cho, phân chia di sản, góp vốn, thế chấp có đối tượng là bất động sản giữa cá nhân với cá nhân, giữa cá nhân với tổ chức không hoạt động kinh doanh bất động sản, di chúc của người bị hạn chế về thể chất hoặc không biết chữ, cùng các giao dịch khác có tính chất quan trọng, đòi hỏi điều kiện tham gia chặt chẽ và mức độ an toàn pháp lý cao.
Đồng thời, dự thảo bổ sung khoản 3 quy định rằng đối với các giao dịch được liệt kê tại khoản 1, nếu luật chuyên ngành không yêu cầu công chứng thì sẽ thực hiện theo quy định của luật chuyên ngành đó. Sự điều chỉnh này nhằm mục đích thu hẹp phạm vi giao dịch bắt buộc phải công chứng, đảm bảo không xảy ra xung đột hoặc chồng chéo với các luật chuyên ngành, và kịp thời mở rộng phạm vi các giao dịch được công chứng tự nguyện khi đáp ứng đủ điều kiện về hạ tầng, kỹ thuật, và hệ thống cơ sở dữ liệu mà không cần phải sửa đổi Luật Công chứng.
Bảo đảm tính khả thi và hài hòa lợi ích
Trong phần thẩm tra dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết Ủy ban cơ bản tán thành với các nội dung sửa đổi lớn của dự thảo. Cơ quan thẩm tra đồng ý với việc sửa đổi, bổ sung các quy định về tổ chức hành nghề công chứng để phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đơn giản hóa thủ tục công chứng, xác định rõ và mở rộng phạm vi các giao dịch về bất động sản được công chứng không phụ thuộc vào địa giới hành chính, đồng thời giao Chính phủ xây dựng lộ trình thực hiện công chứng giao dịch về bất động sản không phụ thuộc địa giới hành chính.
Ủy ban cũng tán thành mô hình cơ sở dữ liệu công chứng do Bộ Tư pháp xây dựng và quản lý tập trung, thống nhất từ Trung ương tới địa phương. Bên cạnh đó, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị tiếp tục nghiên cứu chỉnh lý quy định về tiêu chí các giao dịch phải công chứng theo hướng khái quát hơn, tránh trùng lặp và chồng chéo với các luật chuyên ngành, đảm bảo tính đồng bộ, chặt chẽ, khả thi, và phù hợp với thực tiễn. Mục tiêu cuối cùng là thực hiện đúng kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội: thu hẹp phạm vi các giao dịch phải công chứng, tăng cường công chứng tự nguyện của người dân, tạo thuận lợi và giảm chi phí tuân thủ pháp luật cho tổ chức và cá nhân.
Ủy ban còn đề xuất tiếp tục nghiên cứu, đánh giá tác động của việc thực thi các quy định về thủ tục công chứng trong thực tiễn, làm cơ sở để sửa đổi và bổ sung các thủ tục này trong hoạt động công chứng. Điều này nhằm bảo đảm sự hài hòa giữa yêu cầu giảm chi phí tuân thủ cho người dân và doanh nghiệp, đồng thời duy trì tính ổn định, khả thi, và phù hợp của chính sách trong dài hạn.
