Vi phạm chế độ một vợ một chồng ảnh hưởng thế nào đến phân chia tài sản? Trong nhiều vụ ly hôn, khi phát sinh hành vi ngoại tình, không ít người mặc nhiên cho rằng bên "có lỗi" sẽ bị tước quyền lợi về tài sản hoặc chắc chắn bị chia phần ít hơn.
Vụ án ly hôn tại Bắc Ninh: Tòa chia tài sản gần ngang bằng
Dẫn chứng một vụ án ly hôn từng được giải quyết tại Tòa án nhân dân tỉnh Bắc Ninh, luật sư Trịnh Văn Dũng (Đoàn Luật sư TP Hà Nội) cho biết, trong quá trình chung sống, người chồng có quan hệ tình cảm với người khác. Cho rằng đây là nguyên nhân khiến cuộc hôn nhân đổ vỡ, người vợ nộp đơn yêu cầu ly hôn và đề nghị được nhận 70% khối tài sản chung, 30% còn lại thuộc về người chồng.
Người vợ cung cấp các tin nhắn thể hiện mối quan hệ ngoài hôn nhân của chồng. Tuy nhiên, quá trình giải quyết vụ án cũng ghi nhận lời khai của người thân cho thấy mâu thuẫn giữa hai vợ chồng đã tồn tại từ nhiều năm trước đó. Đối với tài sản, hồ sơ thể hiện nhà đất, ô tô và hoạt động kinh doanh đều được hình thành trong thời kỳ hôn nhân. Hai bên cùng đứng tên sở hữu và đều có đóng góp đáng kể trong quá trình tạo lập khối tài sản chung.
Tòa xem xét yếu tố lỗi nhưng không coi ngoại tình là nguyên nhân duy nhất
Sau khi xem xét các chứng cứ, tòa nhận định người chồng đã vi phạm nghĩa vụ chung thủy của vợ chồng theo quy định của Luật Hôn nhân và Gia đình. Tuy nhiên, hội đồng xét xử cho rằng không có đủ căn cứ chứng minh việc ngoại tình là nguyên nhân duy nhất dẫn đến đổ vỡ hôn nhân. Các tài liệu trong hồ sơ cho thấy quan hệ vợ chồng đã phát sinh mâu thuẫn kéo dài từ trước.
Bên cạnh đó, người chồng vẫn có công sức đáng kể trong việc tạo lập, duy trì và phát triển khối tài sản chung. Quá trình giải quyết vụ án cũng không ghi nhận chứng cứ nào cho thấy người này sử dụng tài sản chung để phục vụ mối quan hệ ngoài hôn nhân hoặc làm thất thoát tài sản của gia đình.
Từ những căn cứ trên, Tòa án chấp nhận yêu cầu ly hôn, còn tài sản chung được chia theo tỷ lệ gần ngang bằng (khoảng 55%-45%), chỉ điều chỉnh nhẹ để xem xét yếu tố lỗi, không chấp nhận yêu cầu chia chênh lệch lớn của người vợ.
Nguyên tắc chia tài sản khi ly hôn theo Luật Hôn nhân và Gia đình
Ở góc độ pháp lý, luật sư cho biết pháp luật Việt Nam xác định tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn được chia theo nguyên tắc chia đôi có tính đến các yếu tố liên quan, chứ không phải mặc nhiên chia đều theo tỷ lệ 50/50. Nguyên tắc này được quy định trực tiếp tại Điều 59 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014.
Theo đó, Tòa án phải xem xét các yếu tố như công sức đóng góp của mỗi bên vào việc tạo lập, duy trì và phát triển khối tài sản chung. Lao động nội trợ, chăm sóc con cái cũng được coi là lao động có giá trị kinh tế. Hoàn cảnh của gia đình và của mỗi bên sau ly hôn, đặc biệt là nghĩa vụ nuôi con, điều kiện tạo thu nhập và khả năng tự ổn định cuộc sống. Lỗi của mỗi bên trong vi phạm quyền, nghĩa vụ của vợ chồng, nếu lỗi đó là nguyên nhân dẫn đến việc hôn nhân tan vỡ.
"Ly hôn, về bản chất pháp lý, là việc chấm dứt quan hệ hôn nhân theo thủ tục tố tụng dân sự. Do đó Tòa án không xử phạt hành vi ngoại tình trong quá trình chia tài sản, việc xử phạt hành chính hoặc hình sự (nếu có) thuộc một quan hệ pháp luật khác. Việc phân chia tài sản chỉ nhằm giải quyết quan hệ sở hữu và nghĩa vụ tài chính giữa vợ và chồng sau khi hôn nhân chấm dứt. Nói cách khác, pháp luật hôn nhân gia đình hướng tới giải quyết hậu quả kinh tế của việc ly hôn một cách công bằng và ổn định, chứ không phải là cơ chế chế tài mang tính đạo đức hay trừng phạt cá nhân", luật sư phân tích.
Ngoại tình không đồng nghĩa bị tước quyền tài sản
Theo luật sư, pháp luật Việt Nam không áp dụng cơ chế “truất quyền tài sản” đối với người ngoại tình. Người có lỗi vẫn được chia tài sản chung bởi quan hệ tài sản là quan hệ đồng sở hữu hợp pháp, không phải chế tài đạo đức.
Khoản 2 Điều 59 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 nêu rõ tài sản chung của vợ chồng được chia đôi nhưng có xem xét đến nhiều yếu tố như hoàn cảnh của các bên, công sức đóng góp và mức độ lỗi trong việc vi phạm quyền, nghĩa vụ vợ chồng... Không có quy định nào cho phép tước toàn bộ phần của người có lỗi.
Bên cạnh đó, Điều 16 Nghị quyết 02/2004/NQ-HĐTP cũng xác định việc phân chia tài sản phải bảo đảm nguyên tắc công bằng, dựa trên công sức đóng góp của mỗi bên vào việc tạo lập, duy trì khối tài sản chung, chứ không nhằm mục đích trừng phạt người có hành vi vi phạm.
Trong một số trường hợp, Tòa án có thể chia phần ít hơn cho người ngoại tình nếu chứng minh được hành vi ngoại tình là nguyên nhân chính dẫn đến ly hôn; gây thiệt hại kinh tế cho gia đình (ví dụ sử dụng tài sản chung để duy trì quan hệ ngoài hôn nhân); bỏ mặc nghĩa vụ kinh tế, nuôi con; không còn đóng góp vào khối tài sản chung trong thời gian dài. Khi đó, lỗi được xem là lỗi nghiêm trọng ảnh hưởng trực tiếp đến tài sản chung, chứ không chỉ là vi phạm đạo đức.
"Pháp luật không mặc nhiên coi ngoại tình là căn cứ làm mất quyền tài sản, nhưng nếu hành vi vi phạm nghĩa vụ vợ chồng có mức độ nghiêm trọng và được chứng minh rõ ràng, Tòa án có thể điều chỉnh tỷ lệ chia tài sản theo hướng bất lợi cho người có lỗi", luật sư nói.
