Nghị định mới về thành lập, sắp xếp, tổ chức lại và giải thể thôn, tổ dân phố sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 26/5/2026. Theo đó, các quy định liên quan đến người hoạt động không chuyên trách tại thôn, tổ dân phố theo Nghị định số 33/2023/NĐ-CP ngày 10/6/2023 sẽ bị bãi bỏ.
Nguyên tắc thành lập và sắp xếp
Nghị định nêu rõ việc thành lập, sắp xếp thôn, tổ dân phố phải tuân thủ pháp luật, bảo đảm dân chủ, công khai, minh bạch, kế thừa và phát huy các giá trị lịch sử, văn hóa, phong tục tập quán tốt đẹp, phù hợp với điều kiện tự nhiên, đặc điểm địa bàn, quy mô dân cư và điều kiện kinh tế - xã hội của địa phương. Chính quyền cấp xã có trách nhiệm bảo đảm các điều kiện cần thiết cho tổ chức và hoạt động của thôn, tổ dân phố.
Khi thực hiện sắp xếp, tổ chức lại, cần xem xét kỹ lưỡng các yếu tố như vị trí địa lý, địa hình, phong tục, tập quán, dân tộc, tôn giáo, đặc điểm dân cư, trình độ phát triển kinh tế - xã hội và nguyện vọng của nhân dân. Việc giải thể thôn, tổ dân phố chỉ thực hiện khi cần thiết do thay đổi địa lý, địa hình, sắp xếp lại hoặc thực hiện phương án bồi thường, tái định cư.
Tiêu chuẩn quy mô số hộ gia đình
Tại Điều 10, Nghị định quy định tiêu chuẩn thôn, tổ dân phố dựa trên quy mô số hộ gia đình theo từng vùng sau sáp nhập tỉnh, thành phố năm 2025:
- Hà Nội và TP.HCM: thôn từ 500 hộ, tổ dân phố từ 700 hộ.
- Trung du và miền núi phía Bắc: thôn từ 150 hộ, tổ dân phố từ 300 hộ.
- Đồng bằng sông Hồng: thôn từ 400 hộ, tổ dân phố từ 550 hộ.
- Bắc Trung Bộ: thôn từ 350 hộ, tổ dân phố từ 450 hộ.
- Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên: thôn từ 300 hộ, tổ dân phố từ 450 hộ.
- Đông Nam Bộ: thôn từ 400 hộ, tổ dân phố từ 550 hộ.
- Đồng bằng sông Cửu Long: thôn từ 400 hộ, tổ dân phố từ 550 hộ.
Đối với các thôn, tổ dân phố có yếu tố đặc thù như miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, biên giới, hải đảo, quy mô hộ gia đình có thể thấp hơn. Ủy ban nhân dân cấp tỉnh sẽ hướng dẫn cụ thể.
Trường hợp đặc biệt
Nghị định cũng quy định về thành lập thôn, tổ dân phố trong các trường hợp đặc biệt:
- Khi thành lập phường từ xã, Ủy ban nhân dân cấp xã rà soát, xây dựng phương án sắp xếp thôn thành tổ dân phố. Hội đồng nhân dân phường quyết định việc sắp xếp và tên gọi từ ngày Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội có hiệu lực.
- Khu vực dân cư mới hình thành chưa đủ điều kiện thành lập thôn, tổ dân phố thì ghép vào thôn, tổ dân phố hiện có.
- Thôn, tổ dân phố do xâm canh, xâm cư trong cùng tỉnh có thể chuyển giao cộng đồng dân cư để thuận tiện quản lý.
Trình tự, thủ tục
Ủy ban nhân dân cấp xã xây dựng Đề án thành lập, sắp xếp, tổ chức lại thôn, tổ dân phố, tổ chức lấy ý kiến nhân dân bằng hình thức phù hợp, tổng hợp ý kiến và trình Hội đồng nhân dân cấp xã xem xét, ban hành Nghị quyết. Tại đặc khu không tổ chức chính quyền địa phương, Ủy ban nhân dân đặc khu thực hiện quy trình tương tự và ban hành Quyết định.
Trước đó, theo Bộ Nội vụ, số lượng thôn, tổ dân phố đã giảm từ 136.824 năm 2015 xuống còn 89.574 năm 2025 (giảm 34,53%). Tuy nhiên, sau sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, cấp xã năm 2025, bình quân số thôn, tổ dân phố trên mỗi xã tăng từ 9 lên 27, tạo áp lực quản lý lớn.
