Nghị định số 219/2025/NĐ-CP được Chính phủ ban hành ngày 7/8/2025 nhằm tạo điều kiện thuận lợi thu hút người lao động nước ngoài, đặc biệt là nhà đầu tư, chuyên gia, nhà khoa học trong các lĩnh vực công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số. Tuy nhiên, chỉ sau chưa đầy một năm thực hiện, nghị định đã bộc lộ nhiều bất cập.
Thủ tục rườm rà, gây tốn kém cho doanh nghiệp
Theo phản ánh của các hiệp hội và doanh nghiệp, hộ chiếu sử dụng trong hồ sơ cấp giấy phép lao động hoặc giấy xác nhận không thuộc diện cấp giấy phép lao động phải được công chứng điện tử tại Việt Nam và hợp pháp hóa lãnh sự. Điều này buộc người lao động nước ngoài phải nhập cảnh vào Việt Nam chỉ để xuất trình hộ chiếu gốc phục vụ công chứng điện tử.
Một bất cập khác là cơ quan có thẩm quyền chỉ chấp nhận giấy khám sức khỏe do cơ sở y tế tại Việt Nam cấp, khiến giấy chứng nhận sức khỏe từ nước ngoài không được sử dụng. Người lao động nước ngoài phải nhập cảnh để khám sức khỏe trước khi nộp hồ sơ, tạo gánh nặng chi phí và thời gian cho cả người lao động và người sử dụng lao động.
Chồng chéo giữa các nghị định
Nhiều ý kiến cho rằng Nghị định số 221/2025/NĐ-CP ngày 8/8/2025 quy định về miễn thị thực có thời hạn cho người nước ngoài thuộc diện đối tượng đặc biệt, dù đủ điều kiện cấp “Thẻ miễn thị thực đặc biệt” nhưng vẫn phải thực hiện thủ tục giấy phép lao động, gây lãng phí thời gian và nguồn lực.
Đối với các lĩnh vực công nghệ cao như trí tuệ nhân tạo, công nghệ bán dẫn, công nghệ lượng tử, năng lượng mới, cơ chế “xác nhận chuyên gia” dựa vào số năm kinh nghiệm chưa phù hợp. Bộ Khoa học và Công nghệ cho rằng cần dựa trên năng lực thực tế, sản phẩm và kết quả đạt được.
Thiếu thống nhất giữa các địa phương
Nhiều địa phương đặt ra yêu cầu cung cấp bản sao, bản công chứng, bản chứng thực chưa thống nhất, gây khó khăn cho doanh nghiệp. Chưa có quy định về sử dụng giấy tờ khai thác trong cơ sở dữ liệu dùng chung hoặc giấy tờ không thay đổi thông tin, tạo gánh nặng không cần thiết.
Thực trạng lao động nước ngoài tại Việt Nam
Theo báo cáo của 34 tỉnh, thành phố, tính đến cuối năm 2025, cả nước có 162.858 lao động nước ngoài đang làm việc, trong đó 7.770 người không thuộc diện cấp giấy phép lao động, 155.088 người thuộc diện cấp giấy phép lao động. Nguồn nhân lực này tập trung chủ yếu tại Thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội, Bắc Ninh, Hải Phòng, Đồng Nai và có đóng góp quan trọng cho tăng trưởng khu vực FDI.
Tuy nhiên, theo Bộ Nội vụ, hầu hết các địa phương chưa chủ động nghiên cứu kỹ, thực hiện chưa tốt các quy định về báo cáo giải trình nhu cầu sử dụng lao động nước ngoài, cũng như việc cấp, cấp lại, gia hạn, thu hồi giấy phép lao động tại các doanh nghiệp thường xuyên biến động nhân sự. Một số cơ quan, doanh nghiệp chưa thực hiện trách nhiệm phổ biến quy định pháp luật cho người lao động, ảnh hưởng đến công tác quản lý.
Giải pháp cắt giảm thủ tục
Để giải quyết các vướng mắc, cần mạnh mẽ cắt giảm, đơn giản hóa thành phần hồ sơ. Bộ Nội vụ cần sớm rà soát toàn bộ chính sách, pháp luật, hoàn thiện cơ sở dữ liệu người lao động nước ngoài đáp ứng tiêu chí “đúng-đủ-sạch-sống-thống nhất-dùng chung” và thực hiện thủ tục hành chính trên Cổng dịch vụ công quốc gia để triển khai thống nhất, liên thông, đồng bộ từ Trung ương đến địa phương.
