Ngày 24/6/2026, Nghị định 189 quy định về phát hành, phổ biến phim phục vụ nhiệm vụ chính trị chính thức được ban hành, mở ra hướng giải quyết cho những khúc mắc về doanh thu từ các "phim nhà nước" như Đào, phở và piano từng gây sốt phòng vé.
Bối cảnh: 'Đào, phở và piano' và khoảng trống pháp lý
Năm 2024, bộ phim do nhà nước đặt hàng Đào, phở và piano đã làm "nóng" điện ảnh Việt Nam khi "cháy vé" tại nhiều điểm chiếu, đặc biệt là Trung tâm Chiếu phim quốc gia (Hà Nội). Theo Cục Điện ảnh, phim thu về đủ điểm hòa vốn do chỉ bán nửa giá vé thông thường; nếu bán giá bình thường, phim lãi 21 tỉ đồng. Tuy nhiên, do thiếu quy định, phim không có kinh phí truyền thông, các bên liên quan không biết nộp tiền vé về đâu, và cụm rạp phát hành nhận 0% thù lao dù doanh thu lớn.
Khó khăn trong quản lý doanh thu
Ông Vi Kiến Thành, nguyên Cục trưởng Cục Điện ảnh, chia sẻ: "Tôi phải làm công văn 4 lần mới có tài khoản để nộp tiền vé về ngân sách. Chúng tôi cũng muốn đề xuất khen thưởng các đơn vị đã phát hành Đào, phở và piano mà không thu phí nhưng không có quy định nào để đề xuất khen thưởng được." Vụ việc cho thấy khoảng trống pháp lý về phát hành phim do nhà nước đặt hàng.
Nội dung chính của Nghị định 189
Nghị định 189 quy định phim phục vụ nhiệm vụ chính trị là những phim có nội dung tuyên truyền đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước; đề cao giá trị văn hóa, lịch sử, cách mạng, lãnh tụ, anh hùng dân tộc, miền núi, biên giới, hải đảo; nâng cao lòng yêu nước, tinh thần dân tộc, bảo vệ chủ quyền quốc gia; giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc và phục vụ các mục tiêu chính trị, xã hội. Phim này bao gồm phim sử dụng ngân sách nhà nước và phim được Nhà nước nhận chuyển giao quyền sở hữu, quyền sử dụng.
Cơ chế doanh thu và phát hành mới
Theo nghị định, các tổ chức, cá nhân phát hành phim sẽ được hưởng một phần doanh thu (nếu có) từ hoạt động phát hành, phổ biến phim theo tỷ lệ hoặc thỏa thuận. Ngoài ra, nghị định quy định về việc sử dụng các nguồn kinh phí khác nhau để phát hành, phổ biến phim. Cơ quan đại diện chủ sở hữu phim được quản lý, sử dụng và thực hiện nghĩa vụ tài chính đối với kinh phí phát hành, phổ biến. Doanh thu được hiểu linh hoạt, bao gồm doanh thu từ bán vé, quảng cáo, phát hành trên không gian mạng hoặc các hình thức hợp pháp khác.
Cơ hội cho phim nhà nước trên nền tảng số
Cách hiểu này gợi mở việc đưa các phim do nhà nước đặt hàng trước đây lên mạng để vừa phục vụ công chúng, vừa có khoản tiền thu về. Nhiều phim nhà nước từng trở thành huyền thoại như Bao giờ cho đến tháng mười (trong danh sách phim châu Á hay nhất mọi thời đại), Ván bài lật ngửa (tác phẩm tình báo cách mạng hay nhất từ sau 1975), Biệt động Sài Gòn (được xem lại vào mỗi dịp 30/4). Trên thực tế, nhiều phim của các hãng nhà nước đang được khai thác theo hình thức hợp tác công tư, và Cục Điện ảnh cũng có dự án đưa phim nhà nước trở lại.
Quan điểm từ Cục Điện ảnh
Ông Đặng Trần Cường, Cục trưởng Cục Điện ảnh, cho biết: "Tinh thần là làm sao đưa được phim đến với khán giả", và đó cũng là cách giải bài toán về doanh thu và phát hành. Nghị định 189 được kỳ vọng sẽ tháo gỡ vướng mắc, tạo hành lang pháp lý rõ ràng cho việc phát hành và phổ biến phim phục vụ nhiệm vụ chính trị, đồng thời khuyến khích các đơn vị tham gia phát hành.
