Ngày 23/6, Phó Tổng thống Mỹ J.D. Vance đánh giá cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran tại Thụy Sĩ vào Chủ nhật là "rất, rất tốt đẹp". Ông đã vạch ra bốn ưu tiên chính trong các thảo luận kỹ thuật sắp tới, trong đó nổi bật là việc Iran đồng ý cho phép các thanh sát viên Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) vào nước này và những tiến triển trong nỗ lực chấm dứt giao tranh giữa Israel và Hezbollah tại miền nam Lebanon.
Bốn ưu tiên chiến lược của Mỹ
"Đây là một cột mốc quan trọng, là bước đi đầu tiên nhằm phi hạt nhân hóa vĩnh viễn chương trình vũ khí hạt nhân của Iran, đúng với mục tiêu mà chúng tôi đã đề ra", ông Vance phát biểu trước khi rời Thụy Sĩ. "Dù chưa xây xong ngôi nhà, nhưng chúng ta đã đặt nền móng thành công để mang lại kết quả tốt đẹp cho người dân Mỹ".
Về các ưu tiên chiến lược, Phó Tổng thống cho biết:
- Thứ nhất: Bảo đảm Eo biển Hormuz luôn được duy trì thông suốt. Ông xác nhận tuyến vận tải năng lượng huyết mạch này hiện vẫn đang mở.
- Thứ hai: Thiết lập một cơ chế nhằm ngăn chặn xung đột và kiểm soát lệnh ngừng bắn trong khu vực, với mục tiêu tránh sự leo thang quân sự, đặc biệt tại Lebanon - nơi được xem là mắt xích then chốt trong các cuộc đàm phán.
- Thứ ba: Việc Iran chấp thuận tiếp nhận các thanh sát viên IAEA là nội dung khiến phái đoàn Mỹ cảm thấy "hào hứng nhất". Đây là cột mốc quan trọng để phi hạt nhân hóa vĩnh viễn của Iran. Ông kỳ vọng các cuộc thanh sát của IAEA, tương tự thỏa thuận JCPOA trước đây, sẽ được nối lại ngay trong tuần này, với trọng tâm là kiểm tra khoảng 450 kg uranium làm giàu ở mức cao của Iran.
- Thứ tư: Vấn đề giải tỏa tài sản đóng băng của Iran, ông cho biết đã thiết lập quy trình đảm bảo số tiền đó sẽ được dùng để hỗ trợ người dân Iran chứ không phải tài trợ cho lực lượng vũ trang. "Số tiền đó thực chất sẽ dùng để mua đậu tương, ngô và lúa mì của Mỹ vì lợi ích của người dân Iran. Đây là một 'thỏa thuận kiểu Trump điển hình'", ông nói.
Ông Vance cho biết các nhà đàm phán đã thiết lập một lộ trình để các cuộc thảo luận kỹ thuật tiếp tục được thực hiện sau khi các trưởng đoàn rời Thụy Sĩ vào cuối ngày 22/6.
Ván cược Lebanon
Các tuyên bố từ phía Mỹ và Iran sau cuộc đàm phán tại Thụy Sĩ đã làm hạ nhiệt căng thẳng. Động thái này cho thấy những tín hiệu tích cực về những cuộc đàm phán tiếp theo ngay cả khi các vấn đề cốt lõi vẫn chưa được giải quyết.
Tehran xác nhận các cuộc đàm phán đã đi đến quyết định dỡ bỏ lệnh phong tỏa và giải tỏa một phần tài sản bị đóng băng, song nhấn mạnh bài kiểm tra thực sự nằm ở việc giảm xung đột tại Lebanon.
Ngoại trưởng Iran Seyed Abbas Araghchi chia sẻ trên mạng xã hội vào thứ Hai: "Nhờ nỗ lực hòa giải không ngừng nghỉ của Pakistan và Qatar, chúng ta đã đạt được tiến bộ lớn trong việc chấm dứt chiến sự tại Lebanon. Kết quả là, Iran được miễn trừ trong hoạt động xuất khẩu dầu mỏ và hóa dầu, một phần lệnh phong tỏa kinh tế được gỡ bỏ, một số tài sản bị đóng băng được giải tỏa và một kế hoạch lớn về tái thiết & phát triển đã được khởi động cho đất nước".
Ông nói thêm: "Phép thử thực sự đầu tiên chính là việc thành lập đơn vị giảm xung đột tại Lebanon".
Theo tuyên bố mới nhất từ hội nghị thượng đỉnh do Qatar và Pakistan cùng đưa ra vào thứ Hai, Washington và Tehran đã đồng ý thành lập một "đơn vị giảm xung đột" để giám sát việc chấm dứt các hoạt động quân sự tại Lebanon. Tuyên bố không nêu chi tiết các thông tin cụ thể của khuôn khổ này.
Theo hãng thông tấn bán chính thức Mehr của Iran, một "đơn vị kiểm soát xung đột" mới có sự tham gia của Iran sẽ được thành lập để đảm bảo lệnh ngừng bắn tại Lebanon. Cơ chế này giúp Iran có vai trò chính thức và quan trọng trong các vấn đề an ninh tại Lebanon, trong khi Israel không được tham gia vào đơn vị này.
Hãng tin này cho biết thêm rằng một đường dây liên lạc với Tehran sẽ được thiết lập liên quan đến các vấn đề thực thi hoặc tranh chấp tiềm tàng ở Eo biển Hormuz.
Trung Quốc lên tiếng
Bắc Kinh đã lên tiếng ủng hộ các nỗ lực hòa giải của Qatar và Pakistan, đồng thời kêu gọi Mỹ và Iran duy trì đà đàm phán và tiếp tục nhượng bộ lẫn nhau.
Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị khẳng định nước này ủng hộ Iran bảo vệ chủ quyền, an ninh và phẩm giá dân tộc. Trao đổi với Ghadir Nezami, Phó thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, ông Vương nhấn mạnh việc thực hiện Bản Ghi nhớ sẽ giúp củng cố lệnh ngừng bắn mới đạt được, đồng thời mở ra triển vọng mới cho quan hệ Mỹ - Iran và góp phần khôi phục hòa bình tại Trung Đông.
"Là đối tác chiến lược toàn diện, Trung Quốc luôn giữ lập trường công bằng, ủng hộ mọi nỗ lực vì hòa bình và đứng về phía Iran trong việc bảo vệ an ninh, chủ quyền quốc gia", ông Vương khẳng định.
Bên cạnh đó, Ngoại trưởng Trung Quốc cũng bày tỏ sự ủng hộ đối với các nỗ lực của Tehran nhằm cải thiện quan hệ với các quốc gia Vùng Vịnh và các nước trong khu vực. Ông Vương tái khẳng định: "Trung Quốc sẵn sàng tiếp tục hỗ trợ theo cách riêng và đóng vai trò xây dựng để sớm mang lại hòa bình, ổn định cho khu vực này".
