Mỹ cảnh báo Iran về thanh sát hạt nhân
Ngày 23/6, tại Abu Dhabi trong chuyến công du Trung Đông, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio tuyên bố Washington sẽ đưa ra những quyết định mới liên quan đến Iran nếu Tehran từ chối tiếp nhận các thanh tra viên của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA). Ông Rubio phủ nhận việc Washington và Tehran không đạt được thỏa thuận nào về việc các thanh tra viên IAEA quay trở lại Iran.
“Chúng tôi biết họ đã đồng ý điều gì. Tôi không biết tại sao họ lại phải nói những điều đó, bất kể chính trị nội bộ hay trong nước của họ như thế nào, tôi đoán họ sẽ tìm cách giải quyết, nhưng chúng tôi biết họ đã đồng ý làm gì, và bây giờ họ sẽ hoặc làm hoặc không làm”, nhà ngoại giao hàng đầu của Mỹ nói với các phóng viên. “Nếu họ làm, tiến trình sẽ tiếp tục. Và nếu họ không làm, tổng thống (Mỹ) sẽ phải đưa ra một số quyết định”, Ngoại trưởng Rubio cảnh báo.
Phản ứng trái chiều giữa Mỹ và Iran
Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 23/6 tuyên bố Iran đã đồng ý cho phép thanh sát hạt nhân. “Iran đã hoàn toàn đồng ý với các cuộc thanh sát hạt nhân ở mức cao nhất trong tương lai lâu dài (Vô thời hạn!!!)”, ông viết trên mạng xã hội. Phó Tổng thống Mỹ JD Vance cũng cho biết các cuộc đàm phán với quan chức Iran tại Thụy Sĩ đã tạo nền tảng tốt cho một thỏa thuận cuối cùng, đồng thời khẳng định Tehran đã đồng ý cho phép các thanh sát viên hạt nhân quay trở lại nước này.
Tuy nhiên, Iran phủ nhận việc đã bắt đầu thảo luận về chương trình hạt nhân tại các cuộc đàm phán do Qatar và Pakistan làm trung gian, đồng thời bác bỏ thông tin rằng nước này đã đồng ý mời các thanh sát viên của IAEA trở lại. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei ngày 23/6 cho biết các quan chức Iran không có cuộc gặp nào với Tổng Giám đốc IAEA Rafael Grossi tại Thụy Sĩ và cũng không có kế hoạch cho phép cơ quan giám sát hạt nhân của Liên hợp quốc thanh tra các cơ sở hạt nhân bị hư hại của Iran.
Vấn đề thu phí qua eo biển Hormuz
Ngoại trưởng Mỹ Rubio ngày 23/6 tuyên bố không quốc gia nào được phép thu phí trên eo biển Hormuz, gọi khu vực này là “đường thủy quốc tế”. “Đây là tuyến đường thủy quốc tế. Không quốc gia nào được phép thu phí trên tuyến đường thủy quốc tế”, Ngoại trưởng Mỹ nói. “Đó là luật quốc tế hiện hành. Đó là quy định ở các vùng biển quốc tế trên toàn thế giới”, ông nói thêm.
Tuyên bố của Ngoại trưởng Mỹ được đưa ra giữa lúc có nhiều lo ngại rằng Iran có thể thu phí đối với các tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz trong tương lai, vì thỏa thuận hòa bình sơ bộ tuần trước giữa Washington và Tehran quy định việc tàu thuyền đi qua tuyến đường thủy này một cách an toàn “miễn phí trong vòng 60 ngày”. Theo nội dung thỏa thuận được phía Mỹ công bố, Iran sẽ thực hiện các sắp xếp bằng nỗ lực cao nhất của mình để đảm bảo sự qua lại an toàn không thu phí cho các tàu thương mại, chỉ trong vòng 60 ngày, từ vịnh Ba Tư đến biển Oman và ngược lại.
“Iran sẽ tiến hành đối thoại với Oman để xác định việc quản lý và các dịch vụ hàng hải trong tương lai tại eo biển Hormuz trong cuộc thảo luận với các quốc gia ven biển vịnh Ba Tư khác phù hợp với luật pháp quốc tế hiện hành và quyền chủ quyền của các quốc gia ven biển thuộc eo biển Hormuz”, thỏa thuận cho biết. Các bên cũng đã nhất trí về một cơ chế chấm dứt giao tranh giữa Israel, đồng minh của Mỹ, và Hezbollah, lực lượng được Iran hậu thuẫn tại Li Băng. Đồng thời, họ cũng thiết lập một đường dây liên lạc nhằm bảo đảm hoạt động đi lại an toàn của tàu thương mại qua eo biển Hormuz, tuyến hàng hải quan trọng đối với nguồn cung dầu mỏ toàn cầu từng bị Iran phong tỏa trong thời gian xung đột.
