Luật Viên chức năm 2025 chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7, mang đến nhiều quy định mới đáng chú ý cho lực lượng viên chức, đặc biệt là việc mở rộng quyền kinh doanh và siết chặt kỷ luật.
Mở rộng quyền kinh doanh cho viên chức
Theo khoản 1 Điều 13 của Luật, viên chức được ký hợp đồng lao động hoặc hợp đồng dịch vụ với cơ quan, tổ chức, đơn vị khác nếu pháp luật về ngành, lĩnh vực không cấm. Hợp đồng này phải bảo đảm không xung đột lợi ích theo quy định của pháp luật về phòng, chống tham nhũng, không trái với thỏa thuận tại hợp đồng làm việc và không vi phạm đạo đức nghề nghiệp.
Khoản 3 Điều 13 cho phép viên chức được góp vốn, tham gia quản lý, điều hành doanh nghiệp, hợp tác xã, bệnh viện, cơ sở giáo dục, tổ chức nghiên cứu khoa học ngoài công lập, trừ trường hợp pháp luật về phòng, chống tham nhũng, pháp luật về doanh nghiệp hoặc pháp luật về ngành, lĩnh vực có quy định khác. So với quy định hiện hành, viên chức trước đây chỉ được góp vốn nhưng không được tham gia quản lý, điều hành doanh nghiệp.
Bổ sung hình thức tiếp nhận không qua thi tuyển
Luật Viên chức 2025 bổ sung hình thức tiếp nhận vào làm viên chức không qua thi tuyển tại Điều 17. Phương thức này áp dụng cho các đối tượng như chuyên gia, nhà khoa học, người có tài năng, năng khiếu đặc biệt, người có kinh nghiệm phù hợp, người đang ký hợp đồng làm công việc tại đơn vị sự nghiệp công lập.
Điều 1 của Luật định nghĩa viên chức là công dân Việt Nam, được tuyển dụng theo vị trí việc làm, làm việc tại đơn vị sự nghiệp công lập theo chế độ hợp đồng làm việc, hưởng lương từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập và từ các nguồn thu hợp pháp khác. Việc bổ sung nguồn thu hợp pháp khác tạo tiền đề cho cơ chế trả lương theo hiệu quả công việc, thu nhập tăng thêm và gắn với mức độ tự chủ tài chính của đơn vị.
Quản lý theo vị trí việc làm và nghĩa vụ mới
Khoản 2 Điều 3 quy định nguyên tắc tuyển dụng, sử dụng, quản lý viên chức là theo vị trí việc làm và căn cứ vào hợp đồng làm việc. Luật cũng bổ sung nghĩa vụ mới: viên chức phải trung thành với Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam; bảo vệ danh dự Tổ quốc và lợi ích quốc gia, dân tộc; có trách nhiệm ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.
Điều 10 mở rộng các hành vi bị cấm: viên chức không được đăng tải, phát tán hoặc phát ngôn thông tin sai lệch làm ảnh hưởng đến hình ảnh, uy tín của đất nước, địa phương và đơn vị nơi công tác.
Siết chặt kỷ luật, xử lý cả sau khi nghỉ việc
Thời hiệu xử lý kỷ luật tăng mạnh: đối với hành vi bị khiển trách từ 2 năm lên 5 năm; các hành vi vi phạm khác từ 5 năm lên 10 năm. Luật quy định rõ việc xử lý trách nhiệm đối với viên chức đã nghỉ việc hoặc nghỉ hưu: mọi hành vi vi phạm trong thời gian công tác nếu phát hiện sau khi nghỉ việc, nghỉ hưu vẫn bị xem xét xử lý. Tùy tính chất, mức độ, người vi phạm có thể bị xử lý hình sự, xử phạt hành chính hoặc áp dụng các hình thức kỷ luật như khiển trách, cảnh cáo, xóa tư cách chức vụ đã đảm nhiệm, kèm hệ quả pháp lý tương ứng.
Luật Viên chức 2025 được kỳ vọng tạo hành lang pháp lý mới trong quản lý đội ngũ viên chức, nâng cao chất lượng hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập, tăng cường trách nhiệm, minh bạch và hiệu quả thực thi công vụ.
