Cục Cảnh sát giao thông (CSGT) đang phối hợp với Cục Đường bộ Việt Nam nghiên cứu phương án tổ chức giao thông mới trên đường cao tốc. Theo đó, đơn vị này đề xuất bố trí làn sát dải phân cách giữa (thường gọi là làn trái hoặc làn 1) thành làn dành riêng cho hoạt động vượt xe, thay vì để phương tiện lưu thông liên tục như hiện nay. Đây là nội dung được đưa ra tại cuộc họp giữa hai đơn vị nhằm thống nhất các giải pháp trong quy hoạch hạ tầng, thiết kế công trình và tổ chức giao thông đường bộ theo hướng an toàn, hiện đại hơn. Tuy nhiên, đây mới là đề xuất đang trong quá trình nghiên cứu, chưa phải quy định chính thức áp dụng trên các tuyến cao tốc.
Làn trái chỉ sử dụng khi vượt xe
Theo phương án do Cục CSGT nêu ra, trên đường cao tốc có từ hai làn xe mỗi chiều trở lên, phương tiện về cơ bản sẽ lưu thông ở các làn bên phải. Khi gặp xe phía trước chạy chậm hơn nhưng không dưới tốc độ tối thiểu theo quy định, tài xế có nhu cầu vượt sẽ chuyển sang làn sát dải phân cách giữa. Sau khi đi qua phương tiện phía trước, xe phải trở lại làn bên phải khi điều kiện giao thông cho phép. Làn sát dải phân cách vì vậy không được xem là "làn chạy nhanh" để tài xế duy trì hành trình trong thời gian dài, mà chỉ đóng vai trò tạm thời phục vụ thao tác vượt.
Cục CSGT nhấn mạnh, phương tiện không được chạy liên tục trên làn vượt xe. Việc chuyển làn vẫn phải tuân thủ các quy tắc an toàn, gồm quan sát, phát tín hiệu báo hướng, giữ khoảng cách và chỉ thực hiện khi không gây nguy hiểm hoặc cản trở phương tiện khác. Nếu được áp dụng, cách tổ chức này sẽ làm thay đổi đáng kể thói quen điều khiển ô tô trên cao tốc. Thay vì lựa chọn làn đường chủ yếu theo tốc độ dự kiến của mình, người lái sẽ phải ưu tiên lưu thông bên phải; làn ngoài cùng bên trái chỉ được sử dụng khi thực sự cần vượt phương tiện phía trước.
Điều này cũng đồng nghĩa với việc một ô tô đang chạy nhanh hoặc gần sát tốc độ tối đa cho phép chưa phải là lý do để duy trì liên tục ở làn trái. Sau khi hoàn thành thao tác vượt, tài xế vẫn phải chủ động trở về bên phải, bảo đảm không chiếm dụng làn vượt và cản trở các phương tiện phía sau. Hiện cơ quan chức năng chưa công bố cụ thể tuyến đường, thời điểm thí điểm hay phương án giám sát việc sử dụng làn vượt. Những nội dung liên quan đến biển báo, vạch kẻ đường, phạm vi áp dụng và cách xử lý các tình huống đặc biệt sẽ cần tiếp tục được làm rõ trước khi phương án có thể triển khai trong thực tế.
Hạn chế xe chạy chậm nhưng cố "bám làn trái"
Đề xuất lập làn vượt được đưa ra trong bối cảnh tình trạng xe chạy chậm nhưng vẫn giữ làn sát dải phân cách giữa thường xuyên gây tranh luận trên nhiều tuyến cao tốc. Theo Cục CSGT, một bộ phận tài xế, đặc biệt là người điều khiển xe tải và xe khách, di chuyển với tốc độ thấp nhưng không chủ động chuyển sang bên phải. Khi phương tiện chạy chậm bám làn trái, các xe phía sau khó duy trì tốc độ lưu thông, dễ hình thành hàng dài và gây ùn ứ cục bộ. Một số tài xế có thể mất kiên nhẫn, chuyển sang làn phải để đi lên, liên tục đổi làn hoặc bám sát xe phía trước. Những phản ứng này làm gia tăng xung đột giữa các luồng phương tiện và tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn.
Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ hiện nay quy định, trên đường có nhiều làn cùng chiều, phương tiện chạy với tốc độ thấp hơn phải đi về phía bên phải. Dù vậy, Cục CSGT cho rằng hệ thống tổ chức giao thông cần rõ ràng, chặt chẽ hơn để xử lý hiệu quả trường hợp tài xế cố tình không chuyển làn, đồng thời tạo thuận lợi cho việc nhận diện và giám sát hành vi vi phạm. Trước đó, theo đề nghị của Cục CSGT, Cục Đường bộ Việt Nam đã tổ chức lại giao thông trên một số tuyến cao tốc đủ điều kiện, trong đó hạn chế xe tải và xe khách đi vào làn sát dải phân cách giữa. Theo đánh giá ban đầu của cơ quan quản lý, giải pháp này góp phần giúp dòng phương tiện lưu thông thông thoáng hơn.
Tuy nhiên, phương án làn vượt có phạm vi và cách vận hành rộng hơn. Thay vì chỉ hạn chế một số loại xe, nguyên tắc rời làn trái sau khi vượt có thể được áp dụng với nhiều nhóm phương tiện, qua đó hình thành cách sử dụng làn đường thống nhất hơn trên cao tốc. Bên cạnh đề xuất về làn vượt, Cục CSGT và Cục Đường bộ Việt Nam cũng đang nghiên cứu nhiều hướng tổ chức giao thông khác như giảm giao thông hỗn hợp, hạn chế tình trạng quá tải biển báo, tổ chức phương tiện lưu thông đồng tốc và theo hàng, giảm các điểm giao cắt, tăng khả năng thông hành cũng như ưu tiên người tham gia giao thông yếu thế.
Đề xuất bố trí làn trái cao tốc chỉ dành để vượt vì vậy không đơn thuần nhằm xử lý tình trạng xe chạy chậm bám làn. Nếu được hoàn thiện và áp dụng, phương án này có thể định hình lại cách tài xế sử dụng làn đường trên cao tốc. Dù vậy, hiệu quả thực tế vẫn phụ thuộc vào quy định cụ thể, hệ thống báo hiệu, khả năng giám sát và ý thức chấp hành của người điều khiển phương tiện.
