Bộ Chính trị thông qua đề án hoàn thiện cấu trúc pháp luật Việt Nam
Tại phiên họp ngày 27/2/2026, Bộ Chính trị đã thống nhất chủ trương thông qua Đề án “Hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới”. Đề án này, được trình bày trong Tờ trình số 22-TTr/ĐU ngày 29/12/2025, nhằm giải quyết những hạn chế hiện tại và tạo động lực cho tăng trưởng kinh tế bền vững.
Khắc phục những hạn chế trong hệ thống pháp luật hiện hành
Bộ Chính trị nhấn mạnh rằng, mặc dù hệ thống pháp luật của nước ta đã không ngừng được hoàn thiện dưới sự lãnh đạo của Đảng, nhưng vẫn còn tồn tại nhiều vấn đề. Cấu trúc hiện tại bị đánh giá là cồng kềnh với nhiều tầng nấc, tính thống nhất nội tại còn hạn chế, và trật tự hiệu lực pháp lý đôi khi chưa rõ ràng. Những điều này đã gây khó khăn trong việc xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật, cản trở sự phát triển của đất nước.
Mục tiêu và định hướng hoàn thiện cấu trúc pháp luật
Mục tiêu chính của việc hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật là tạo lập một cấu trúc hiện đại, hợp lý, và khoa học, bao quát đầy đủ các lĩnh vực đời sống xã hội. Điều này sẽ làm tiền đề để xây dựng một hệ thống pháp luật dân chủ, công bằng, tinh gọn, thống nhất, đồng bộ, khả thi, công khai, minh bạch, ổn định, và dễ tiếp cận. Hệ thống này phải bảo vệ hiệu quả quyền con người, quyền công dân, đảm bảo quốc phòng, an ninh, và hội nhập quốc tế, đồng thời thúc đẩy kiến tạo phát triển và biến pháp luật thành lợi thế cạnh tranh.
Để đạt được mục tiêu này, Bộ Chính trị đã đề ra một số định hướng cụ thể:
- Xác định cấu trúc theo thứ bậc: Cấu trúc hệ thống pháp luật sẽ được xác định từ các nguồn luật, bao gồm hệ thống văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL) như Hiến pháp, văn bản của Quốc hội, và các nguồn bổ trợ như án lệ, tập quán, lẽ công bằng.
- Mở rộng và làm rõ giá trị pháp lý: Phạm vi áp dụng của các nguồn bổ trợ sẽ được mở rộng, với giá trị pháp lý được xác định rõ ràng hơn để điều chỉnh các quan hệ xã hội chưa được VBQPPL quy định đầy đủ.
- Đơn giản hóa hệ thống VBQPPL: Mỗi chủ thể có thẩm quyền sẽ chỉ ban hành một hình thức VBQPPL, với lộ trình thực hiện phù hợp với thực tiễn, nhằm giảm thiểu sự cồng kềnh và phức tạp.
- Phân định rõ quy phạm pháp luật công và tư: Quy phạm pháp luật công, điều chỉnh quan hệ giữa cơ quan nhà nước và cá nhân, tổ chức, sẽ được thiết kế chặt chẽ và minh bạch để kiểm soát quyền lực. Trong khi đó, quy phạm pháp luật tư, điều chỉnh quan hệ giữa các cá nhân, tổ chức, sẽ chủ yếu đặt ra khung pháp lý nguyên tắc, khuyến khích sự tự chủ và sáng tạo.
Thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và phát triển đất nước
Việc hoàn thiện cấu trúc pháp luật được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng pháp lý vững chắc để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế liên tục trên 10% hàng năm. Đây là bước đi quan trọng nhằm đưa Việt Nam trở thành nước phát triển, có thu nhập cao theo định hướng xã hội chủ nghĩa vào năm 2045. Các biện pháp cụ thể bao gồm:
- Ưu tiên ban hành quy định pháp luật: Tập trung vào các quy định tạo cơ sở pháp lý đồng bộ cho hoạt động của bộ máy nhà nước theo mô hình chính quyền 3 cấp, cũng như các quy định về đầu tư và kinh doanh, với mục tiêu đưa môi trường đầu tư của Việt Nam vào nhóm 3 nước dẫn đầu ASEAN vào năm 2028.
- Đẩy mạnh hoàn thiện quy định pháp luật: Phát huy vai trò dẫn dắt của pháp luật trong kiến tạo phát triển, ban hành các chính sách đặc thù và cơ chế thử nghiệm có kiểm soát để hình thành các lực lượng sản xuất và lĩnh vực kinh tế mới.
- Tổng rà soát hệ thống VBQPPL: Tiến hành tổng rà soát toàn diện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, đảm bảo không có sự cài cắm lợi ích và tác động tiêu cực đến cấu trúc hệ thống.
Các biện pháp hỗ trợ và đổi mới
Để đảm bảo hiệu quả của việc hoàn thiện cấu trúc pháp luật, Bộ Chính trị cũng đề xuất một loạt biện pháp hỗ trợ:
- Đổi mới công tác lập pháp: Tiếp tục đổi mới tổ chức và hoạt động của Quốc hội trong hoạt động lập pháp, tăng số kỳ họp hợp lý, đặc biệt thông qua hình thức trực tuyến, và phát huy vai trò của đại biểu Quốc hội chuyên trách.
- Hoàn thiện cơ chế giải thích và hướng dẫn: Xác định rõ chủ thể có thẩm quyền, nguyên tắc, và quy trình giải thích Hiến pháp, luật, pháp lệnh, cũng như hướng dẫn áp dụng VBQPPL.
- Ứng dụng công nghệ: Đẩy nhanh tiến trình chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu lớn về pháp luật, và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật.
- Gắn kết xây dựng và thi hành pháp luật: Tăng cường truyền thông chính sách, pháp luật, xây dựng đội ngũ chuyên nghiệp trong soạn thảo VBQPPL, và thiết lập cơ chế đánh giá sau ban hành.
Với những định hướng và biện pháp này, việc hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật không chỉ khắc phục những hạn chế hiện tại mà còn mở ra cơ hội lớn cho sự phát triển bền vững của Việt Nam trong thời gian tới.
