Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, đã nhấn mạnh yêu cầu đặt chống lãng phí ngang hàng với chống tham nhũng, tiêu cực. Mục tiêu cuối cùng là không để lãng phí tài nguyên, khơi thông nguồn lực phát triển. Phát biểu tại cuộc họp ngày 30/10/2024 của Thường trực Ban Chỉ đạo, ông chỉ đạo quyết liệt việc xử lý thất thoát, lãng phí.
Bước chuyển chiến lược trong phòng, chống lãng phí
Việc bổ sung chức năng phòng, chống lãng phí cho Ban Chỉ đạo đánh dấu bước chuyển chiến lược trong đấu tranh chống thất thoát, hao mòn nguồn lực quốc gia. Quán triệt quan điểm “làm một vụ, cảnh tỉnh cả vùng, cả lĩnh vực”, các cơ quan chức năng đã hiện thực hóa quyết tâm chính trị của Đảng bằng những minh chứng thuyết phục, kiên quyết xử lý sai phạm, không có vùng cấm, không có ngoại lệ.
Điển hình xử lý các vụ thất thoát lớn
Sau hơn chục năm phơi mưa nắng, hai công trình Bệnh viện Bạch Mai và Bệnh viện Việt Đức cơ sở hai tại Ninh Bình đã chính thức đi vào hoạt động, đáp ứng mong đợi của hàng triệu người dân. Đây là minh chứng cho chỉ đạo quyết liệt của Đảng trong phòng, chống thất thoát, lãng phí. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã chỉ đạo “phải có địa chỉ chịu trách nhiệm khi để xảy ra thất thoát, lãng phí”, sai phạm phải được xử lý triệt để.
Quá trình thanh tra, kiểm tra, điều tra, truy tố, xét xử đã chỉ rõ những sai phạm có tính hệ thống, xảy ra ở hầu hết các khâu, gây thất thoát, lãng phí tổng số tiền hơn 1.200 tỷ đồng. Trách nhiệm được xác định rõ đối với một số cán bộ lãnh đạo, quản lý, bao gồm cả cấp Trung ương.
Vụ án VICEM: Thất thoát hơn 381 tỷ đồng
Một điển hình khác là vụ án gây thất thoát, lãng phí tại Tổng công ty Xi măng Việt Nam (VICEM) với 13 bị cáo, gồm nhiều cựu lãnh đạo chủ chốt. Các cơ quan chức năng làm rõ hành vi cố ý làm sai lệch thông số, đẩy tổng mức đầu tư lên hàng nghìn tỷ đồng. Một số cá nhân đã câu kết, thông đồng với nhà thầu lập khống hồ sơ để trúng thầu. Quá trình sai phạm kéo dài từ khâu lập dự án đến bỏ hoang công trình, gây thiệt hại hơn 381 tỷ đồng.
Chỉ trong hơn một năm, hàng loạt vụ án lớn liên quan đến hành vi gây lãng phí, thất thoát nguồn lực quốc gia đã được đưa ra xét xử nghiêm minh.
Đồng bộ kỷ luật Đảng và Nhà nước
Tình trạng lãng phí xảy ra ở nhiều lĩnh vực, cấp, ngành, địa phương, gây hậu quả nghiêm trọng, làm hao tổn nguồn lực quốc gia, hoang hóa đất đai, phát sinh chi phí khắc phục, làm suy giảm niềm tin của nhân dân. Ban Chỉ đạo đã chỉ rõ 7 nhóm hành vi gây lãng phí cần tập trung phòng, chống, trọng tâm là trong quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công.
Hệ thống văn bản, quy định của Đảng trong nhiệm kỳ khóa XIII đã “luật hóa” việc phòng, chống lãng phí, có định lượng cụ thể để xử lý kỷ luật. Hướng dẫn số 63-HD/BCĐTW ngày 16/5/2025 nêu rõ, tổ chức, cá nhân gây lãng phí phải bị xem xét trách nhiệm, xử lý nghiêm minh và bồi thường theo quy định. Trường hợp vi phạm đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự phải chuyển hồ sơ sang cơ quan chức năng, nghiêm cấm xử lý nội bộ.
Nghị định mới về kỷ luật và bồi thường
Chính phủ đã ban hành Nghị định số 267/2026/NĐ-CP ngày 1/7/2026, quy định chi tiết việc áp dụng hình thức kỷ luật và bồi thường thiệt hại đối với hành vi gây lãng phí. Đối tượng áp dụng bao gồm người đứng đầu, cấp phó để xảy ra hành vi gây lãng phí trong phạm vi quản lý, cũng như cán bộ, công chức, viên chức có hành vi vi phạm. Việc xử lý kỷ luật song song với bồi thường thiệt hại kinh tế.
Theo đồng chí Hà Quốc Trị, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Trung ương: “Trên tinh thần đồng hành để phát triển, Ủy ban Kiểm tra Trung ương luôn sát cánh cùng các địa phương trong triển khai các chủ trương, quyết sách của Đảng, trong đó có nhiệm vụ Bộ Chính trị giao theo Kết luận số 24-KL/TW ngày 13/4/2026 về tháo gỡ nút thắt cho các dự án tồn đọng kéo dài.” Mục tiêu cốt lõi là định rõ mốc thời gian để “hồi sinh” các dự án đủ điều kiện, tái sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên đất đai, khơi thông nguồn lực phát triển.
