Khai quật khảo cổ tổng thể đền thờ Phúc Khê tướng công Nguyễn Văn Nghi
UBND tỉnh Thanh Hóa đã phê duyệt dự án khai quật khảo cổ tổng thể di tích đền thờ Phúc Khê tướng công Nguyễn Văn Nghi, tọa lạc trên diện tích khoảng 38.000 m2 tại phường Đông Tiến, tỉnh Thanh Hóa. Công trình được xây dựng năm 1617, tồn tại hơn 400 năm, nhằm tưởng nhớ công lao của danh thần thời Hậu Lê. Dự án sẽ tiến hành khai quật trên diện tích khoảng 1.800 m2 thuộc khu vực bảo vệ cấp I của di tích, thực hiện từ năm 2025 đến năm 2027.
Quy mô và kiến trúc độc đáo
Đền thờ được thiết kế theo kiểu “nội công ngoại quốc”, bao quanh bởi hai vòng thành khép kín. Thành ngoài đắp bằng đất, thành trong xây bằng đá lớn tương tự kỹ thuật tại Thành nhà Hồ, khiến nơi đây được ví như “Thành nhà Hồ thu nhỏ”. Cổng đền chỉ có một cửa, kết hợp xếp đá phía dưới và gạch nung phía trên tạo mái vòm cong vững chắc. Hai bên lối đi là tượng voi, ngựa, chó đá và tượng lính canh uy nghiêm.
Theo sử liệu, trung tâm khu đền từng có 24 dãy nhà lớn nhỏ. Hiện chỉ còn gian nhà thờ tự rộng chưa đầy 100 m2, mái vẩy lợp ngói mũi hài nung thủ công, nhưng hệ thống cột kèo, xà ngang đã xuống cấp nghiêm trọng, mái bị võng, có nguy cơ đổ sập. Nhiều hạng mục như bái đường, sân lễ, tiền điện, hậu điện chỉ còn dấu tích nền móng hoặc đã biến mất.
Giá trị lịch sử và văn hóa
Năm 1990, đền thờ được xếp hạng Di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia. Tại đền còn lưu giữ những tấm bia lớn từ đá nguyên khối, mỗi tấm nặng 5-7 tấn, khắc chữ Hán ghi công trạng của Phúc Khê tướng công Nguyễn Văn Nghi. Ông sinh năm 1515, đỗ Nhất giáp Chế khoa năm 1554 dưới triều Lê Trung Tông, từng giữ nhiều chức vụ quan trọng dưới ba triều vua, đồng thời dạy học cho vua Lê Anh Tông và Lê Thế Tông. Cuộc khai quật lần này được kỳ vọng làm sáng tỏ nhiều bí ẩn dưới lòng đất, góp phần phục dựng bức tranh toàn cảnh về quần thể kiến trúc từng là biểu tượng quyền uy và trí tuệ ở xứ Thanh.
