Bộ Công an đang dự thảo dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi), trong đó tiếp tục đề xuất xóa bỏ Cơ quan điều tra Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao. Dự thảo giữ nguyên cơ quan An ninh điều tra, cơ quan Cảnh sát điều tra thuộc Bộ Công an và công an tỉnh, thành phố. Bộ trưởng Bộ Công an sẽ quy định tổ chức bộ máy các cơ quan điều tra của Công an nhân dân dựa trên cơ cấu tổ chức.
Giữ nguyên cơ quan điều tra trong Quân đội
Trong Quân đội nhân dân, dự thảo dự kiến giữ nguyên cơ quan An ninh điều tra, cơ quan điều tra hình sự Bộ Quốc phòng và quân khu tương đương, cùng cơ quan điều tra hình sự khu vực. Riêng cơ quan điều tra của Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao, dự thảo đề xuất bỏ quy định này. So với Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự năm 2015, dự thảo luật sửa đổi đã giảm từ 73 điều xuống còn 53 điều, trong đó sửa đổi, bổ sung một số điều.
Lý do đề xuất bỏ Cơ quan điều tra Viện Kiểm sát
Theo báo cáo tổng kết của Bộ Công an, hệ thống cơ quan điều tra hiện nay cồng kềnh, chồng chéo. Việc tổ chức cơ quan điều tra ở nhiều bộ, ngành tạo ra nhiều đầu mối, chưa phù hợp với quan điểm chỉ đạo một việc chỉ giao cho một cơ quan chủ trì thực hiện. Trước đó, năm 2025, Bộ Công an đã đề xuất không tổ chức cơ quan điều tra của Viện KSND Tối cao, nhưng Viện KSND Tối cao có công văn đề nghị giữ nguyên. Tuy nhiên, tại Nghị quyết phiên họp chuyên đề xây dựng pháp luật, Chính phủ đồng ý với dự thảo, cho rằng việc không tổ chức cơ quan điều tra của Viện KSND Tối cao không trái với các nghị quyết của Bộ Chính trị và Trung ương.
Thẩm quyền điều tra hiện tại của cơ quan Viện Kiểm sát
Hiến pháp năm 2013, Điều 107 quy định: "Viện kiểm sát nhân dân thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp". Theo quy định hiện nay, Cơ quan điều tra Viện KSND Tối cao và Viện Kiểm sát Quân sự trung ương có nhiệm vụ điều tra tội phạm xâm phạm hoạt động tư pháp, tội phạm về tham nhũng, chức vụ xảy ra trong hoạt động tư pháp. Người phạm tội bao gồm cán bộ, công chức thuộc cơ quan điều tra, tòa án nhân dân, viện kiểm sát nhân dân, cơ quan thi hành án, người có thẩm quyền tiến hành hoạt động tư pháp.
Số liệu hoạt động của Cơ quan điều tra Viện KSND Tối cao
Từ 1/1/2018 đến 31/3/2026, Cơ quan điều tra Viện KSND Tối cao đã điều tra, xử lý 390 vụ án với 700 bị can, chiếm 0,04% tổng số hoạt động điều tra. Trong đó, có 187 vụ với 327 bị can xảy ra trong ngành công an, 44 vụ/53 bị can ngành tòa án, 24 vụ/46 bị can ngành kiểm sát, 81 vụ/97 bị can ngành thi hành án dân sự, còn lại là các vụ và bị can trong lĩnh vực khác.
Tiến trình lập pháp
Dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi) dự kiến trình Quốc hội cho ý kiến và thông qua tại kỳ họp thứ 2 Quốc hội khoá XVI vào tháng 10.
