Luật Quản lý thuế 2025, có hiệu lực từ ngày 1.7.2026, chính thức xác định 10 hành vi bị coi là trốn thuế. Theo đó, cơ quan thuế có quyền thu thập thông tin và tạm giữ tài liệu liên quan khi phát hiện dấu hiệu trốn thuế.
Danh sách 10 hành vi trốn thuế
Các hành vi bị xác định là trốn thuế bao gồm:
- Không nộp hồ sơ đăng ký thuế hoặc không nộp hồ sơ khai thuế.
- Nộp hồ sơ khai thuế sau 90 ngày kể từ ngày hết thời hạn nộp hoặc hết thời hạn gia hạn, dẫn đến thiếu số tiền thuế phải nộp hoặc tăng số tiền thuế được miễn, giảm, hoàn.
- Không ghi chép, ghi nhận trong sổ kế toán các khoản thu liên quan đến việc xác định số tiền thuế phải nộp.
- Không lập hóa đơn và không kê khai thuế khi bán hàng hóa, dịch vụ theo quy định, hoặc ghi giá trị trên hóa đơn thấp hơn giá trị thanh toán thực tế.
- Sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp hoặc sử dụng không hợp pháp hóa đơn, chứng từ để hạch toán hàng hóa, dịch vụ mua vào, làm giảm số thuế phải nộp hoặc tăng số thuế được miễn, giảm, khấu trừ, hoàn.
- Sử dụng chứng từ, tài liệu không phản ánh đúng bản chất hoặc giá trị giao dịch thực tế để xác định sai số thuế.
- Khai sai với thực tế hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu mà không tự nguyện nộp đủ số thuế.
- Cố ý không kê khai hoặc khai sai về thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu.
- Cấu kết với người gửi hàng để nhập khẩu hàng hóa nhằm trốn thuế.
- Sử dụng hàng hóa thuộc đối tượng không chịu thuế, miễn thuế, xét miễn thuế không đúng mục đích mà không khai báo việc chuyển đổi mục đích sử dụng với cơ quan thuế.
- Người nộp thuế có hoạt động kinh doanh trong thời gian ngừng, tạm ngừng hoạt động nhưng không thông báo với cơ quan quản lý thuế.
Quan điểm chuyên gia về hóa đơn
Chuyên gia thuế Nguyễn Ngọc Tú nhận định: “Nếu giao dịch, hàng hóa và thanh toán có thật, cần xem xét đầy đủ khía cạnh với doanh nghiệp mua hàng. Trường hợp doanh nghiệp bán hàng vi phạm, không thể mặc nhiên để toàn bộ rủi ro dồn sang bên mua nếu không chứng minh được sự thông đồng, gian dối”. Ông Tú nhấn mạnh quản lý thuế cần tập trung vào dòng tiền, hàng hóa, hợp đồng thay vì chỉ nhìn vào trạng thái pháp lý của hóa đơn.
Biện pháp xử lý khi có dấu hiệu trốn thuế
Theo luật, khi có dấu hiệu trốn thuế, cơ quan thuế áp dụng hai biện pháp: thu thập thông tin và tạm giữ tài liệu liên quan. Thủ trưởng cơ quan quản lý thuế có quyền yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân cung cấp thông tin bằng văn bản hoặc trả lời trực tiếp. Cơ quan thuế được truy cập dữ liệu phần mềm kế toán, hóa đơn điện tử, máy tính tiền của người nộp thuế có dấu hiệu trốn thuế.
Cơ quan, tổ chức, cá nhân được yêu cầu cung cấp thông tin phải cung cấp đúng nội dung, thời hạn, địa chỉ và chịu trách nhiệm về tính chính xác, trung thực của thông tin. Thủ trưởng cơ quan quản lý thuế hoặc trưởng đoàn kiểm tra thuế quyết định tạm giữ tài liệu khi cần căn cứ xác định hành vi trốn thuế. Khi tạm giữ, trưởng đoàn kiểm tra phải lập biên bản và bảo quản tài liệu. Cơ quan thuế phải giao một bản quyết định tạm giữ và biên bản cho tổ chức, cá nhân có tài liệu bị tạm giữ.
Trường hợp không bị xử phạt trốn thuế
Người nộp thuế không bị xử phạt về hành vi trốn thuế mà chỉ bị xử phạt về vi phạm thủ tục thuế trong các trường hợp: không nộp hồ sơ đăng ký thuế, không nộp hồ sơ khai thuế, hoặc nộp hồ sơ khai thuế sau 90 ngày nhưng không phát sinh số tiền thuế phải nộp. Ngoài ra, nếu nộp hồ sơ khai thuế sau 90 ngày có phát sinh số tiền thuế phải nộp nhưng người nộp thuế đã nộp đủ số tiền thuế và tiền chậm nộp trước khi cơ quan thuế công bố quyết định kiểm tra hoặc lập biên bản về hành vi chậm nộp, thì cũng không bị xử phạt trốn thuế.
